Ο χειμώνας προβλέπεται δύσκολος, καθώς οι τιμές των καυσίμων ανεβαίνουν σε όλη την Ευρώπη, επιβεβαιώνοντας σχόλια από την Κομισιόν και εθνικές κυβερνήσεις.
Ωστόσο, οι εκκλήσεις πολλών χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, για δημοσιονομική ευελιξία από την ΕΕ, ειδικά όσον αφορά τον ΕΦΚ, συναντούν εμπόδια. Η τελευταία έκθεση του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου δεν αφήνει πολλά περιθώρια για τέτοιου είδους ευελιξία.
Αυτό σηματοδοτεί την έναρξη ενός σκληρού κύκλου διαπραγματεύσεων στην ΕΕ. Δεδομένου ότι οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και μεταξύ Ρωσίας-Ουκρανίας δεν αναμένεται να αποκλιμακωθούν σύντομα, η έλλειψη αποφασιστικών μέτρων για την ενεργειακή κρίση θα μπορούσε να αποβεί μοιραία για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η στάση της Ελλάδας και άλλων χωρών
Η συζήτηση για τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης στα καύσιμα βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Bloomberg, έκανε λόγο για «δύσκολο χειμώνα» και την ανάγκη δημοσιονομικής ευελιξίας από την ΕΕ. Τόνισε ότι η μείωση της φορολογίας στα καύσιμα μπορεί να γίνει μόνο με ευρωπαϊκή εξαίρεση.
Ο Πρωθυπουργός έχει προαναγγείλει ότι θα θέσει προσωπικά το ζήτημα του ΕΦΚ στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ζητώντας ένα ευρωπαϊκό περιθώριο για προσωρινή μείωση της φορολογίας στα ορυκτά καύσιμα. Σύμφωνα με τον κ. Μητσοτάκη, μια μονομερής μείωση του ΕΦΚ με τα σημερινά δεδομένα θα απαιτούσε είτε περικοπή άλλης δαπάνης είτε αύξηση άλλου φόρου.
Ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, έχει υποστηρίξει ότι το ζητούμενο είναι η χαμηλή τιμή στο ταμπλό, ανεξάρτητα από τον μηχανισμό που θα την επιφέρει.
Αναμένονται ανακοινώσεις για τα καύσιμα στις 30 Σεπτεμβρίου, με σχεδιασμό για ορίζοντα 15 ημερών λόγω της υψηλής μεταβλητότητας της αγοράς. Στις 14 Οκτωβρίου θα ληφθούν αποφάσεις για το πετρέλαιο θέρμανσης.
Ευρωπαϊκές χώρες αναζητούν εξαιρέσεις
Πολλές χώρες της ΕΕ επιδιώκουν εξαιρέσεις και δημοσιονομικά περιθώρια για νέα μέτρα κατά της ενεργειακής κρίσης, χωρίς να παραβιάζουν τις δεσμεύσεις τους προς τις Βρυξέλλες.
Στη Γαλλία, η κρίση καυσίμων οδήγησε σε εκρηκτικές καταστάσεις.
Η μέση τιμή έφτασε σε ιστορικά υψηλά, τα πρατήρια αντιμετώπισαν ελλείψεις και η κατανάλωση υγρών καυσίμων μειώθηκε κατά 30% μέσα σε μόλις 10 ημέρες.
Η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα διαθέσει 450 εκατ. ευρώ για την παράταση των επιδοτήσεων καυσίμων έως το τέλος του έτους.
Τα μέτρα περιλαμβάνουν επιδότηση 15 λεπτών του ευρώ ανά λίτρο για το πετρέλαιο κίνησης που χρησιμοποιούν οι αγρότες και ενίσχυση 20 λεπτών ανά λίτρο για τα φορτηγά κατασκευαστικών εταιρειών.
Ο Μακρόν, παρά την κριτική, δηλώνει ότι δεν μετανιώνει για το νέο ενεργειακό πακέτο και δεν αποκλείει μείωση της φορολογίας στα καύσιμα.
Στην Ιταλία, μετά την απόφαση των Eni και Italiana Petroli να θέσουν πλαφόν στην τιμή της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης, η Q8 Italia ανακοίνωσε ανάλογη κίνηση.
Η ιταλική κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε διαδοχικές προσωρινές μειώσεις του ΕΦΚ. Με το τελευταίο διάταγμα, ο ειδικός φόρος στο ντίζελ καθορίστηκε στα 622,90 ευρώ ανά 1.000 λίτρα από 26 Σεπτεμβρίου έως 5 Οκτωβρίου 2026, ενώ από 18 έως 25 Σεπτεμβρίου ήταν 572,90 ευρώ ανά 1.000 λίτρα.
Σύμφωνα με το Reuters, η κυβέρνηση Μελόνι έχει διαθέσει συνολικά περίπου 2,8 δισ. ευρώ για μειώσεις φόρων στα καύσιμα και στήριξη των μεταφορών.
Η Γερμανία ενέκρινε μείωση της φορολογίας στα καύσιμα από τον Οκτώβριο έως το τέλος του έτους, με τον φόρο σε βενζίνη και πετρέλαιο κίνησης να μειώνεται κατά 0,17 ευρώ ανά λίτρο. Το μέτρο αναμένεται να κοστίσει 2,5 δισ. ευρώ. Παράλληλα, η γερμανική κυβέρνηση εξετάζει πρόσθετες παρεμβάσεις, όπως επιβολή πλαφόν στις τιμές από το 2027.
Η ισπανική κυβέρνηση, σύμφωνα με την El Pais, εξετάζει το ενδεχόμενο να ζητήσει από την Κομισιόν μερική αναστολή των δημοσιονομικών κανόνων για πρόσθετο περιθώριο δαπανών. Τα δύο προηγούμενα ισπανικά πακέτα, συνολικού ύψους περίπου 10 δισ. ευρώ, περιλάμβαναν φορολογικές μειώσεις και επιδοτήσεις καυσίμων.
Η «κίτρινη κάρτα» του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου
Παρά τις επιδιωκόμενες εξαιρέσεις, η τελευταία έκθεση του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου, που δημοσιεύτηκε στις 21 Σεπτεμβρίου, δεν είναι ενθαρρυντική. Βασική ανησυχία είναι ότι η συνεχής χρήση εξαιρέσεων μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα του νέου δημοσιονομικού πλαισίου, σε μια περίοδο όπου οι αγορές επανεξετάζουν τη δημοσιονομική αντοχή των κρατών και το κόστος χρηματοδότησης παραμένει αυξημένο.
Διαπιστώθηκε ότι, παρά την καλύτερη από την αναμενόμενη ανάπτυξη το 2025, η δημοσιονομική βελτίωση των χωρών της ΕΕ ήταν σημαντικά μικρότερη από τις εθνικές προβλέψεις. Το δημόσιο χρέος της ΕΕ αυξήθηκε στο 82% του ΑΕΠ το 2025, από 81% το 2024 (Eurostat), ενώ η Κομισιόν προβλέπει ότι θα ξεπεράσει το 84% του ΑΕΠ το 2026.
Οι νέοι κανόνες, που εφαρμόζονται από τον Απρίλιο του 2024, προβλέπουν ότι κάθε χώρα συμφωνεί με την Κομισιόν μια εξατομικευμένη πορεία μείωσης χρέους και ελλείμματος. Τα κράτη-μέλη έχουν από τέσσερα έως επτά χρόνια για να προσεγγίσουν τα ευρωπαϊκά όρια: έλλειμμα 3% του ΑΕΠ και χρέος 60% του ΑΕΠ. Αν μια κυβέρνηση αποκλίνει, καλείται να εξηγήσει τους λόγους ή αντιμετωπίζει διαδικασία δημοσιονομικής διόρθωσης.
Το ΕΔΣ επισημαίνει ότι, ενώ τα ενεργειακά μέτρα πρέπει να είναι προσωρινά και στοχευμένα, οι κυβερνήσεις δέχονται πιέσεις για δαπάνες πιο μόνιμου χαρακτήρα, κυρίως στην άμυνα και την πράσινη μετάβαση. Προβλέπεται επίσης ότι το 2026, τα δημοσιονομικά ισοζύγια των κρατών-μελών θα επιδεινωθούν λόγω της παρατεταμένης κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Αναγνωρίζεται ότι τα νέα μέτρα ενεργειακής στήριξης μετά την αναζωπύρωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή τον Φεβρουάριο παραμένουν περιορισμένα.
Σύμφωνα με το ΕΔΣ, το κόστος τους αντιστοιχεί σε λιγότερο από 0,1% του ΑΕΠ σε ΕΕ και Ευρωζώνη.
Ωστόσο, ορισμένα κράτη-μέλη έχουν ήδη αποφασίσει ή εξετάζουν την παράταση μέτρων, γεγονός που «δημιουργεί τον κίνδυνο να μετατραπούν προσωρινές παρεμβάσεις σε πιο μόνιμες δημοσιονομικές δεσμεύσεις», όπως σημειώνεται.
Για την Ελλάδα, τα στοιχεία του ΕΔΣ δείχνουν δημοσιονομικό πλεόνασμα το 2025 και 2026, με τις αποκλίσεις από την πορεία δαπανών να είναι εντός των ορίων των νέων κανόνων.
Το χρέος μειώνεται ταχύτερα από τις περισσότερες χώρες, αλλά παραμένει στο 140,7% του ΑΕΠ το 2026, το υψηλότερο στην ΕΕ. Κατά το συμβούλιο, η δημοσιονομική αξιοπιστία της Ελλάδας εξαρτάται από τη διατήρηση πρωτογενών πλεονασμάτων και της σταθερής αποκλιμάκωσης του χρέους.
Η έκθεση του Δημοσιονομικού Συμβουλίου δεν είναι δεσμευτική και δεν μπορεί να μπλοκάρει τις αποφάσεις των κρατών-μελών.
Έτσι, το σενάριο μιας ευρωπαϊκής εξαίρεσης για τον ΕΦΚ στα καύσιμα δεν αποκλείεται.
Ωστόσο, αναδεικνύεται το σοβαρό κόστος ενός οριζόντιου ευρωπαϊκού μέτρου για τον ΕΦΚ ή η μεγάλη πίεση στους εθνικούς προϋπολογισμούς αν κληθούν να επωμιστούν αποκλειστικά το κόστος της ενεργειακής κρίσης χωρίς επιπλέον εξαιρέσεις.
Οι επικείμενες διαπραγματεύσεις στην ΕΕ αναμένονται καθοριστικές, σε μια περίοδο όπου οι ανάγκες νοικοκυριών και επιχειρήσεων για φθηνή ενέργεια απέχουν πολύ από τις δημοσιονομικές «ντιρεκτίβες».
Πηγή: radar.gr
