Στη Θεσσαλονίκη και συγκεκριμένα στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού επιστρέφουν σήμερα 48 κειμήλια.
Αυτά τα κειμήλια λεηλατήθηκαν από τα μοναστήρια του Παγγαίου, τη Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας και τη Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών, καθώς και από την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917, κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, και όλο αυτό το διάστημα εκτίθονταν ή φυλάσσονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας.
Από χθες, στη βουλγαρική πρωτεύουσα βρέθηκαν η Γενική Διευθύντρια του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, Φλώρα Καραγιάννη, η Προϊσταμένη του Τμήματος Συλλογών του Μουσείου, Αντιγόνη Τζιτζιμπάση, και η συντηρήτρια αρχαιοτήτων, Δήμητρα Λαζίδου, οι οποίες φρόντισαν για την ασφαλή μεταφορά τους.
Ο επαναπατρισμός των κειμηλίων προβλέπεται στο Μνημόνιο Κατανόησης που υπέγραψαν χθες οι υπουργοί Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγαρίας, Λίνα Μενδώνη και Έβντιμ Μίλοσεβ, για την αμοιβαία «κατάθεση κειμηλίων ιστορικής αξίας για τις δύο χώρες».
Η υπογραφή των πρωτοκόλλων θα γίνει στη Θεσσαλονίκη, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, το ερχόμενο Σάββατο 3 Οκτωβρίου, παρουσία των πρωθυπουργών των δύο χωρών, Κυριάκου Μητσοτάκη και Ρούμεν Ράντεβ.
Στο πλαίσιο του Μνημονίου, η Ελλάδα θα επιστρέψει στη Βουλγαρία την κάρα, τα οστά και τη σινδόνη του τσάρου Σαμουήλ, που βρέθηκαν σε ταφή στον Άγιο Αχίλλειο στις Πρέσπες το 1965 από τον αείμνηστο καθηγητή του ΑΠΘ, Νικόλαο Μουτσόπουλο, και φυλάσσονταν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού.
«Πρόκειται για μια, ιστορικής σημασίας, συμφωνία για την οποία το υπουργείο Πολιτισμού εργάστηκε συστηματικά», αναφέρεται σε ανακοίνωση του υπουργείου, μετά την υπογραφή του Μνημονίου Κατανόησης.
Ο Βούλγαρος πρωθυπουργός, στην έναρξη της χθεσινής συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου, ανέφερε ότι «καταλήξαμε σε μια ιστορική συμφωνία για την επιστροφή των λειψάνων του τσάρου Σαμουήλ».
Πρόσθεσε επίσης ότι αυτή η εξέλιξη είναι αποτέλεσμα εντατικών διαπραγματεύσεων μεταξύ Βουλγαρίας και Ελλάδας.
«Το Σάββατο, 3 Οκτωβρίου, στις 12: 30, καλώ όλους τους Βούλγαρους στην πλατεία Μπάτενμπεργκ, μπροστά από το Πριγκιπικό Ανάκτορο στη Σόφια, για να υποδεχτούμε μαζί τα λείψανα και να αποτίσουμε φόρο τιμής στον μεγάλο Βούλγαρο ηγεμόνα», δήλωσε ο Ράντεβ, σύμφωνα με το Βουλγαρικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΒΤΑ). Πηγές από τη βουλγαρική πρωτεύουσα αναφέρουν ότι η μεταφορά των λειψάνων θα γίνει με στρατιωτικό μεταγωγικό αεροσκάφος και μετά την υποδοχή θα τοποθετηθούν σε ειδική σαρκοφάγο στη Βασιλική της Αγίας Σοφίας, τον παλαιότερο ναό της πόλης – ο σημερινός ναός χρονολογείται στον 6ο αιώνα, στη θέση παλαιότερου – από τον οποίο και πήρε το όνομά της.
Σε συνέντευξή του χθες αργά το βράδυ στη βουλγαρική τηλεόραση, ο υπουργός Παιδείας και Επιστημών, Γκεόργκι Βάλτσεβ, ανέφερε ότι η Βουλγαρία θα παραλάβει όχι μόνο τα λείψανα του τσάρου Σαμουήλ, αλλά και εκείνα των Γαβριήλ Ραντομίρ, Ιβάν Βλαντισλάβ και άλλων μελών της βασιλικής οικογένειας.
Σύμφωνα με τον Βάλτσεβ, τόσο η Βουλγαρία, όσο και η Ελλάδα, «επιδεικνύουν καλή θέληση, χωρίς να απεμπολούν την κυριότητα των αντίστοιχων πολιτιστικών αγαθών», προσθέτοντας ότι «όταν υπάρχει εμπιστοσύνη, τέτοια αγαθά μπορούν να παραχωρούνται σε καθεστώς αμοιβαίας παρακαταθήκης».
Εξήγησε επίσης ότι η Βουλγαρία θα παραχωρήσει στην Ελλάδα 48 αντικείμενα πολιτιστικής και ιστορικής αξίας – κυρίως εκκλησιαστικά σκεύη, λειψανοθήκες και καλύμματα Ευαγγελίων – που προέρχονται από δύο μοναστήρια της Βόρειας Ελλάδας.
Διαβάστε ακόμη: Ευαγγέλιο 1.000 ετών που έκλεψαν Βούλγαροι επιστρέφει στη Μονή Εικοσιφοίνισσας στο Παγγαίο
Η ιστορία των λειψάνων του τσάρου Σαμουήλ
Το ζήτημα της επιστροφής των λειψάνων του τσάρου Σαμουήλ αποτελούσε ένα αγκάθι στις ελληνοβουλγαρικές σχέσεις. Οι Βούλγαροι ζητούσαν την επιστροφή της κάρας, των οστών και της σινδόνης. Κατά διαστήματα ανάλογα αιτήματα είχαν καταθέσει και οι Βορειομακεδόνες, θεωρώντας τον Σαμουήλ δικό τους ηγεμόνα, αλλά και οι Αρμένιοι, καθώς η μητέρα του, Ριψιμία, ήταν αρμενικής καταγωγής.
Σε κάθε συνάντηση που η βουλγαρική πλευρά έθετε το ζήτημα, η ελληνική απαντούσε με την απαίτηση να επαναπατριστούν πολύτιμα θρησκευτικά κειμήλια που είχαν αρπάξει οι Βούλγαροι στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου από τα μοναστήρια του Παγγαίου και τη Μητρόπολη Σερρών. Κατά διαστήματα έχουν επιστρέψει σημαντικά κειμήλια, όχι όμως όλα.
Οι Βούλγαροι είχαν επαναφέρει το αίτημα για την επιστροφή των λειψάνων του τσάρου Σαμουήλ μετ' επιτάσεως το 2014, καθώς συμπληρωνόταν 1000 χρόνια από τον θάνατό του.
Ο Σαμουήλ πέθανε, πιθανόν από ανακοπή, στην Πρίλαπο (σημ. Prilep), στις 14 Οκτωβρίου του 1014.
Μερικά χρόνια πριν ανακηρυχθεί τσάρος – το 997/998 – και συγκεκριμένα το 992/993, είχε τοποθετήσει κτητορική επιγραφή, στον Ναό του Αγίου Γερμανού στο ομώνυμο χωριό των Πρεσπών, ως μνημόσυνο στους γονείς του Νικόλαο και Ριψιμία και τον δολοφονηθέντα αδελφό του Δαυίδ.
Μεταξύ των ετών 977 και 985 λεηλάτησε και κατέκτησε πολλές περιοχές του ελλαδικού χώρου και της Βαλκανικής, ενώ υποστήριζε την ιδέα ανάδειξης της Πρέσπας σε πρωτεύουσα του κράτους του.
Είναι άγνωστο ωστόσο γιατί τάφηκε στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου, όπως επίσης και ποιοι άλλοι ήταν θαμμένοι μαζί του στις 4 συνολικά ταφές που έχουν ανασκαφεί.
Πληροφορίες της Voria αναφέρουν πως τις επόμενες μέρες θα ξεκινήσει η μελέτη του οστεολογικού υλικού των υπόλοιπων νεκρών.
Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν πως η μελέτη του υλικού των λειψάνων του Σαμουήλ έδειξε ότι ο τσάρος είχε κάταγμα στο ένα του χέρι και έπασχε από πολιομυελίτιδα.
Εξαιρετικά σπάνιο εύρημα είναι η σινδόνη, το ύφασμα με το οποίο ήταν τυλιγμένη η σορός του – το σάβανο.
Το χρυσομέταξο ύφασμα αποτελεί ένα σπάνιο και σημαντικό ανασκαφικό εύρημα του 10ου-11ου αιώνα.
Το διακοσμητικό μοτίβο με σειρές μεταλλίων και πτηνά, πιθανότατα γεράκια, αποτελεί συνηθισμένο θέμα διακόσμησης των ενδυμάτων ισχυρών προσωπικοτήτων του βυζαντινού κόσμου.
Το υπουργείο Πολιτισμού θα δώσει τις επόμενες μέρες τον κατάλογο με τα 48 κειμήλια που επιστρέφουν από τη Σόφια, ενώ πληροφορίες αναφέρουν πως και άλλοι θρησκευτικοί θησαυροί θα επιστρέψουν από τη γειτονική χώρα το προσεχές διάστημα.
Σημειώνεται πως τα κειμήλια που φτάνουν σήμερα στη Θεσσαλονίκη, θα εκτεθούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού έως τις 5 Νοεμβρίου 2026 και στη συνέχεια θα παραδοθούν στις Μονές Τιμίου Προδρόμου Σερρών, Εικοσιφοίνισσας και στην Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης – ανάλογα με την προέλευσή τους.
«Ο αγώνας της χώρας δικαιώθηκε»
Τη συγκίνησή της για την επιστροφή των κειμηλίων μετέφερε μέσω της Voria, η πρώην Γενική Διευθύντρια του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, Νίκη Τσιλιπάκου.
«Ο αγώνας της χώρας και η καλή συνεργασία που είχαμε με τη βουλγαρική πλευρά ευοδώθηκαν», δήλωσε η κ. Τσιλιπάκου.
Στις 6 Οκτωβρίου 2014, ακριβώς 1000 χρόνια από τον θάνατο του Σαμουήλ, έγινε στη Θεσσαλονίκη μια μεγάλη εκδήλωση.
Όπως είπε, «είχα τη χαρά και την τιμή να υποδεχθώ τον τότε Πρόεδρο της Βουλγαρίας, Ρόσεν Πλεβνελίεφ, να τον ξεναγήσω στο Μουσείο και στα εκθέματα από την ανασκαφή του αείμνηστου καθηγητή Νικολάου Μουτσόπουλου στον Άγιο Αχίλλειο Πρέσπας και κυρίως να του παρουσιάσω κατά τη διάρκεια μιας ειδικής εκδήλωσης/τελετής τα οστά του τσάρου Σαμουήλ».
Ο Βούλγαρος Πρόεδρος, ο οποίος συνοδευόταν από τον πρώην βασιλιά της Βουλγαρίας Συμεών Β΄, επισκέφθηκε το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού προκειμένου να αποτίσει φόρο τιμής στα οστά του τσάρου Σαμουήλ.
«Η επίσκεψη αυτή είχε ανοίξει τον δρόμο για τις μετέπειτα διπλωματικές συζητήσεις σχετικά με την ιστορική ανταλλαγή των οστών με κλαπέντα βυζαντινά κειμήλια από μοναστήρια των Σερρών».
Σημειώνεται ότι στην ξενάγηση παρών ήταν και ο τότε Έλληνας υπουργός Πολιτισμού, Κωνσταντίνος Τασούλας, ο σημερινός Πρόεδρος της Δημοκρατίας.
Πηγή: voria.gr
