Το στρατηγικής σημασίας θαλάσσιο πέρασμα των Στενών του Ορμούζ έχει αναδειχθεί σε κεντρικό σημείο των διαπραγματεύσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Διαπραγματεύσεις στη Νέα Υόρκη
Στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, ΗΠΑ και Ιράν φέρεται να εξετάζουν ένα μοντέλο σταδιακής αποκλιμάκωσης της έντασης. Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Reuters, συζητείται ένα σχέδιο αμοιβαίων βημάτων. Αυτό θα περιλαμβάνει την επαναφορά της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στον Ορμούζ από την Τεχεράνη, σε αντάλλαγμα για χαλάρωση ή άρση των αμερικανικών οικονομικών περιορισμών σε βάρος του Ιράν.
Στόχοι Ουάσινγκτον και Τεχεράνης
Για την Ουάσινγκτον, η απρόσκοπτη διέλευση των εμπορικών πλοίων αποτελεί κρίσιμο στόχο, καθώς ο Ορμούζ είναι μία από τις σημαντικότερες διεθνείς ενεργειακές αρτηρίες. Αντίθετα, η Τεχεράνη επιδιώκει οικονομική ανακούφιση και μείωση των πιέσεων που επιβαρύνουν την οικονομία της.
Τα στοιχεία για την κίνηση στη θαλάσσια οδό καταδεικνύουν τη διαταραχή. Στα μέσα Σεπτεμβρίου, μόλις τέσσερα πλοία μεταφοράς εμπορευμάτων διέσχισαν τον Ορμούζ σε μία ημέρα, έναντι μέσου όρου 16 πλοίων το προηγούμενο δεκαήμερο, σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία της Kpler, που επικαλείται το Reuters.
Το δίλημμα του πρώτου βήματος
Βασικό πρόβλημα στις διαπραγματεύσεις είναι το ποια πλευρά θα κάνει το πρώτο βήμα. Πηγές αναφέρουν ότι τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Τεχεράνη είναι επιφυλακτικές να μειώσουν μονομερώς την πίεση που ασκούν. Ωστόσο, για το Ιράν, το οικονομικό κόστος μιας παρατεταμένης αντιπαράθεσης ενισχύει την ανάγκη εύρεσης λύσης.
Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι μια πιθανή διέξοδος θα ήταν η εφαρμογή μιας συμφωνίας σε διαδοχικά στάδια.
Σε αυτό το σενάριο, η επαναλειτουργία του Ορμούζ θα μπορούσε να συνδεθεί με την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού και την παροχή οικονομικών διευκολύνσεων προς την Τεχεράνη, συμπεριλαμβανομένης ενδεχομένως της πρόσβασης σε δεσμευμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία.
Η πρόταση κινείται στη λογική των αμοιβαίων και ταυτόχρονων παραχωρήσεων.
Το ζητούμενο της εμπιστοσύνης
Η διάρκεια και η αξιοπιστία οποιασδήποτε συμφωνίας αποτελούν κρίσιμο ζήτημα. Προηγούμενες προσπάθειες δεν οδήγησαν σε σταθερή διευθέτηση, αυξάνοντας την καχυποψία μεταξύ των δύο πλευρών. Οι συνομιλίες επομένως δεν περιορίζονται στο περιεχόμενο της συμφωνίας, αλλά και στους μηχανισμούς διασφάλισης της εφαρμογής της.
Η Τεχεράνη έχει ήδη μεταφέρει πρόταση στην Ουάσινγκτον μέσω διαμεσολαβητών, ενώ Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι η παρουσία της ιρανικής αντιπροσωπείας στη Νέα Υόρκη δημιουργεί περιθώριο για επανεκκίνηση της διπλωματικής διαδικασίας. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επίτευξης συμφωνίας.
Διεθνής ανησυχία για τον Ορμούζ
Η κατάσταση στον Ορμούζ προκαλεί ευρύτερη ανησυχία, καθώς είναι κρίσιμο πέρασμα για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Η μειωμένη ναυτιλιακή κίνηση έχει ήδη επηρεάσει τις ενεργειακές αγορές και το κόστος μεταφοράς.
Η Γαλλία εξετάζει σχέδιο ψηφίσματος στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για διεθνή αποστολή προστασίας της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στον Ορμούζ. Παράλληλα, η Ιαπωνία ζήτησε οι συζητήσεις να περιλαμβάνουν χώρες της περιοχής, κράτη που εξαρτώνται από τη θαλάσσια οδό, και τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό.
Έκκληση 80 χωρών
Μια διεθνής ομάδα 80 χωρών τάχθηκε υπέρ της άμεσης αποκατάστασης της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στον Κόλπο, καταδικάζοντας τις επιθέσεις που αποδίδονται στο Ιράν και στους Χούθι της Υεμένης.
Η κοινή θέση παρουσιάστηκε μετά από συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ από τον υπουργό Εξωτερικών του Μπαχρέιν, Αμπντουλατίφ μπιν Ρασίντ Αλ Ζαγιάνι, παρουσία υπουργών Εξωτερικών και της Ύπατης Εκπροσώπου της ΕΕ, Κάγια Κάλας.
Οι χώρες αυτές ζητούν πλήρη αποκατάσταση των δικαιωμάτων της διεθνούς ναυσιπλοΐας, ενώ καταδικάζουν την κλιμάκωση από τους Χούθι στην Υεμένη και τις επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η προώθηση των Χούθι προς περιοχές κοντά στο Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, καθώς μια περαιτέρω επιδείνωση θα μπορούσε να επιβαρύνει τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές.
Η προέλαση των Χούθι έχει εντείνει τις ανησυχίες για τις διεθνείς ενεργειακές ροές και τη ναυτιλιακή ασφάλεια.
Ο Ορμούζ παραμένει το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης. Η πιθανότητα μιας σταδιακής συμφωνίας εξαρτάται από το αν οι δύο πλευρές μπορούν να συνδυάσουν την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας με συγκεκριμένα οικονομικά και πολιτικά ανταλλάγματα, χωρίς αναζωπύρωση της σύγκρουσης.
