Τα σενάρια για μια τρίτη αύξηση των επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) πριν από το τέλος του 2026 γίνονται ολοένα και πιο ρεαλιστικά.

Οι πιέσεις του πληθωρισμού, που προκαλούνται από την κρίση στη Μέση Ανατολή, δεν φαίνεται να υποχωρούν. Εάν επιβεβαιωθεί αυτή η εξέλιξη, το βασικό επιτόκιο της ΕΚΤ θα ανέλθει στο 2,75% από το σημερινό 2,50%. Η απόφαση αναμένεται στις 29 Οκτωβρίου.

Υπενθυμίζεται ότι τον Ιούνιο του 2026, η ΕΚΤ προχώρησε στην πρώτη αύξηση επιτοκίων από το 2023, διαμορφώνοντας το επιτόκιο στο 2,25%, ενώ τον Σεπτέμβριο ακολούθησε και δεύτερη.

Ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, εμφανίζεται ψύχραιμος. Έχει δηλώσει πως η ΕΚΤ είναι έτοιμη να δράσει αν το ενεργειακό κόστος οδηγηθεί στο δυσμενές σενάριο. Ωστόσο, τόνισε: «αν υπάρξουν έστω και ελάχιστες αμφιβολίες, δεν θα κάνουμε τίποτα και θα περιμένουμε μέχρι τον επόμενο γύρο προβλέψεων».

Επομένως, η διαμόρφωση του επιτοκίου στο 2,75% δεν είναι δεδομένη, αλλά αποτελεί δικλείδα ασφαλείας που θα ενεργοποιηθεί αν το απαιτήσουν οι οικονομικές συνθήκες.

Λόγοι για την πιθανή αύξηση

Η πολεμική σύρραξη στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει πιέσεις στις τιμές της ενέργειας, των καυσίμων και των πρώτων υλών, δημιουργώντας έντονες πληθωριστικές τάσεις που δεν έχουν ακόμη υποχωρήσει.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, τον Αύγουστο του 2026 ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη εκτιμάται πως έφτασε το 3,3%, από 2,9% τον Ιούλιο. Στην Ελλάδα, αυξήθηκε κατά μία ολόκληρη μονάδα σε σχέση με τον Ιούλιο, φτάνοντας στο 3,7% από 2,7%.

Δεδομένου ότι η ΕΚΤ προβλέπει μέσο πληθωρισμό 3% για το 2026 και 2,5% για το 2027, ο στόχος του 2% φαίνεται να απομακρύνεται για τα επόμενα χρόνια.

Επιπτώσεις στους δανειολήπτες

Μια τρίτη αύξηση των επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης θα συμπαρασύρει το κόστος δανεισμού για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Σε δεύτερο χρόνο, αναμένεται να επηρεάσει και τις καταθέσεις, αν και με μικρότερη επίδραση.

Για παράδειγμα, όσοι έχουν στεγαστικό δάνειο με κυμαινόμενο επιτόκιο θα δουν τη μηνιαία δόση να αυξάνεται, καθιστώντας σταδιακά την αποπληρωμή πιο ακριβή. Αυτό θα ισχύσει ιδιαίτερα για όσους έλαβαν πρόσφατα το δάνειο και έχουν μεγάλη διάρκεια αποπληρωμής.

Ουσιαστικά, η επιβάρυνση προέρχεται όχι μόνο από το ύψος του δανείου, αλλά και από τη διάρκειά του. Έτσι, τα δάνεια με μεγαλύτερη διάρκεια αποπληρωμής επηρεάζονται περισσότερο από την άνοδο των επιτοκίων.

Ενδεικτικά, για ένα στεγαστικό δάνειο 100.000 ευρώ με διάρκεια 20 ετών, η μηνιαία δόση αυξάνεται κατά περίπου 13 ευρώ για κάθε άνοδο 25 μονάδων βάσης. Σε βάθος 20ετίας, η σωρευτική αύξηση προσεγγίζει τα 3.115 ευρώ.

Αντίστοιχα, για ένα δάνειο 150.000 ευρώ με διάρκεια αποπληρωμής 30 έτη, η μηνιαία δόση θα ακριβύνει κατά 19 ευρώ, ενώ οι συνολικοί τόκοι αποπληρωμής θα αυξηθούν τουλάχιστον κατά 6.750 ευρώ.

Για τις επιχειρήσεις, και ιδίως τις μικρομεσαίες, η επίδραση θα είναι ακόμη πιο αισθητή, καθώς ο δανεισμός είναι ήδη ακριβότερος. Σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, τον Ιούλιο το μέσο επιτόκιο των νέων επιχειρηματικών δανείων κυμαινόμενου επιτοκίου ήταν 4,21% για τις επιχειρήσεις και 4,45% για τις μικρομεσαίες.

Οι καταναλωτές πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στις πιστωτικές κάρτες και στα καταναλωτικά δάνεια, τα οποία έχουν ήδη πολύ υψηλό επιτόκιο στο 14,55%, καθιστώντας το κόστος δανεισμού ιδιαίτερα υψηλό.

Αντιθέτως, «κερδισμένοι» είναι όσοι απέκτησαν δάνειο με σταθερό επιτόκιο για ολόκληρη τη διάρκεια αποπληρωμής όσο το κόστος ήταν χαμηλό, καθώς η μηνιαία δόση τους μένει ανεπηρέαστη από τις αποφάσεις της ΕΚΤ.

Οφέλη για τις τράπεζες

Η ανοδική αναθεώρηση των επιτοκίων από την ΕΚΤ θα λειτουργήσει σε έναν βαθμό υπέρ των τραπεζών, καθώς ενισχύει τα έσοδα από τόκους. Σύμφωνα με τις δηλώσεις των διοικήσεων των τραπεζών, για κάθε 25 μονάδες βάσης αύξησης, η ενίσχυση στα καθαρά έσοδα από τόκους (NII) υπολογίζεται σε πάνω από 130 εκατ. ευρώ για τους τέσσερις συστημικούς ομίλους σε βάθος 12 μηνών.

Συγκεκριμένα, η Τράπεζα Πειραιώς και η Εθνική Τράπεζα αναμένουν ετήσια αύξηση κατά 40 εκατ. ευρώ στα έσοδα από τόκους για κάθε αύξηση 0,25% των επιτοκίων. Η Eurobank περιμένει επιπλέον 30 εκατ. ευρώ και η Alpha Bank περίπου 20 εκατ. ευρώ.

Αντίστοιχα, η διοίκηση της CrediaBank έχει αναφέρει ενίσχυση περίπου 10 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 5 εκατ. αφορούν την Ελλάδα και 5 εκατ. ευρώ τη Μάλτα. Η Optima bank αναμένει περίπου 7,5 εκατ. ευρώ για κάθε 25 μονάδες βάσης αύξησης των επιτοκίων.

Από την άλλη πλευρά, η άνοδος των επιτοκίων ασκεί πίεση στην ικανότητα των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων να εξυπηρετούν τις υποχρεώσεις τους, αυξάνοντας τους κινδύνους για αθετήσεις.