Η έλλειψη ουσιαστικής επικοινωνίας των παιδιών με την οικογένειά τους αποτελεί την πρωταρχική αιτία πίσω από τη νεανική βία και παραβατικότητα.
Αυτό το συμπέρασμα προκύπτει από μελέτη του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΙΤΑ) της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), η οποία παρουσιάστηκε στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο ημερίδας με τίτλο «Η Αυτοδιοίκηση δίπλα στη νέα γενιά – Σχέδιο δράσης για την πρόληψη της νεανικής παραβατικότητας».
Η μελέτη και τα ευρήματα
Η μελέτη περιλαμβάνει δύο συμπληρωματικά έργα: μία ποιοτική και ποσοτική έρευνα για την αποτύπωση των αντιλήψεων της κοινωνίας σχετικά με τη νεανική παραβατικότητα και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς και μία στρατηγική μελέτη για τη μετατροπή αυτών των δεδομένων σε ένα συνεκτικό σχέδιο δράσης.
Οι δύο πανελλαδικές έρευνες διεξήχθησαν τον Ιούνιο του 2025, σε 1.400 άτομα 17 ετών και άνω, και σε 600 νέους ηλικίας 16 έως 24 ετών.
Η μελέτη προτείνει επίσης στρατηγική για την πρόληψη και αντιμετώπιση του φαινομένου.
Ο πρόεδρος της Επιτροπής Εγκληματικότητας – Παραβατικότητας Νέων της ΚΕΔΕ, Μιχάλης Καραμαλάκης, παρουσίασε τα αποτελέσματα, τα οποία ενσωματώνουν στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας και δεδομένα από την Εθνική Στρατηγική για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παραβατικότητας Ανηλίκων.
Σύμφωνα με την έρευνα, το 95,3% του γενικού πληθυσμού ανησυχεί έντονα για τη νεανική παραβατικότητα, θεωρώντας ότι έχει αυξηθεί. Αντίστοιχα, το 96% των νέων αντιλαμβάνεται αύξηση του φαινομένου.
Κοινωνική ανησυχία και πραγματικά περιστατικά
Ο κ. Καραμαλάκης επεσήμανε τη διαφορά μεταξύ της γενικής αίσθησης αύξησης και της γνώσης συγκεκριμένων περιστατικών. Μόλις το 29,5% του γενικού πληθυσμού έχει υποπέσει στην αντίληψή του κάποιο περιστατικό νεανικής παραβατικότητας, ενώ στους νέους το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 43,5%.
«Είναι εξαιρετικά κρίσιμο.
Μας λέει ότι οφείλουμε να κινηθούμε σε δύο επίπεδα ταυτόχρονα.
Πρώτον, να πάρουμε στα σοβαρά την κοινωνική ανησυχία γιατί είναι πραγματική και επηρεάζει την καθημερινή αίσθηση ασφάλειας, τις σχέσεις των οικογενειών με το σχολείο και τη στάση της κοινωνίας απέναντι του Θεού.
Δεύτερον, να μην παραδοθούμε στον ηθικό πανικό, γιατί όταν ο δημόσιος διάλογος κυριαρχείται από υπερβολή, φόβο και γενικεύσεις, χάνεται η νηφαλιότητα και τελικά χάνεται και η αποτελεσματικότητα», τόνισε.
Παράγοντες κινδύνου
Ως σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου για τη νεανική παραβατικότητα αναδείχθηκαν:
- Η έλλειψη επικοινωνίας και επίβλεψης στο οικογενειακό περιβάλλον (64,9% πολύ, 23,4% αρκετά). 2. Η κοινωνική αποστασιοποίηση και οι εθισμοί (διαδίκτυο, βιντεοπαιχνίδια, ναρκωτικά) (61,3% πολύ, 23,1% αρκετά). 3. Τα βίαια πρότυπα από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (61,1% πολύ, 19,2% αρκετά). 4. Η αξιακή κρίση στην κοινωνία (ατομικισμός, ανταγωνισμός, κανονικοποίηση της βίας) (56,1% πολύ, 26% αρκετά). 5. Η κρίση του σχολείου και η υποβάθμιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας (44,1% πολύ, 29,2% αρκετά).
Αξίζει να σημειωθεί ότι το 38,5% απάντησε πως η πανδημία επηρέασε την αύξηση των περιστατικών, ενώ το 73,7% θεωρεί ότι η οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας συνέβαλε στο φαινόμενο.
Όσον αφορά τα περιστατικά που έγιναν αντιληπτά, το 48,5% αφορούσε ιατρική βία, το 46,5% μπούλινγκ και το 40,4% σωματική κακοποίηση. Το 40% των περιστατικών ήταν εξακολουθητικής μορφής και το 34,5% επαναλαμβανόταν παρά τις παρεμβάσεις της σχολικής κοινότητας.
Ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Ο κ. Καραμαλάκης σημείωσε πως η μελέτη «δεν χαϊδεύει την αυτοδιοίκηση», καταγράφοντας κενά, αποσπασματικές παρεμβάσεις και έλλειψη συντονισμού. Μόλις το 24,4% των συμμετεχόντων δηλώνει ότι υπάρχουν υπηρεσίες καταγραφής και αντιμετώπισης περιστατικών στους δήμους τους. Ωστόσο, το 78,74% πιστεύει ότι οι δήμοι μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη και αντιμετώπιση.
«Ο δήμος δεν είναι μηχανισμός καταστολής, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την οικογένεια ή το σχολείο.
Ο δήμος όμως μπορεί να κάνει κάτι εξαιρετικά χρήσιμο να οργανώσει την κοινότητα γύρω από την πρόληψη.
Να δημιουργήσει ένα σταθερό τοπικό μηχανισμό συνεργασίας ανάμεσα στα σχολεία, τις κοινωνικές υπηρεσίες, στους ειδικούς ψυχικής υγείας, στην αστυνομία, στους συλλόγους γονέων, στους πολιτιστικούς και αθλητικούς φορείς, στις δομές νεότητας», τόνισε.
Ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΙΤΑ) της ΚΕΔΕ, δήμαρχος Παπάγου – Χολαργού, Ηλίας Αποστολόπουλος, υπογράμμισε ότι η μελέτη εστιάζει στην πρόληψη, την έγκαιρη παρέμβαση και την τοπική δράση.
Ανέφερε ότι η νεανική παραβατικότητα εμφανίζεται σε μικρότερες ηλικίες, καταγράφεται αυξανόμενη συμμετοχή κοριτσιών και παρατηρούνται επαναλαμβανόμενες προβληματικές συμπεριφορές, όπως επιθετικότητα, βία, κλοπές και χρήση ουσιών.
Πολυπαραγοντικό φαινόμενο και συνεργασία
Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, δήμαρχος Αμπελοκήπων – Μενεμένης, Λάζαρος Κυρίζογλου, χαρακτήρισε τη νεανική παραβατικότητα ως ένα πολυπαραγοντικό κοινωνικό φαινόμενο, όχι ως ατομική αποτυχία, αλλά ως αποτυχία των θεσμών. Τόνισε ότι η αυτοδιοίκηση δεν επιθυμεί να γίνει μέρος του κατασταλτικού μηχανισμού, αλλά να ακούει τις αγωνίες των νέων και να συνεργάζεται με εκπαιδευτικούς, γονείς, ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς.
Ο πρόεδρος της ΠΕΔ Κεντρικής Μακεδονίας, δήμαρχος Πυλαίας – Χορτιάτη, Ιγνάτιος Καϊτεζίδης, ανέδειξε την πολυπλοκότητα του φαινομένου, καλώντας σε ενιαίες δυνάμεις και δίκτυα συνεργασίας. Ο υφυπουργός Παιδείας, Νίκος Παπαϊωάννου, τόνισε την ανάγκη για πρόληψη, έγκαιρη παρέμβαση και συνεργασία όλων των θεσμών, ώστε οι νέοι να μην θεωρούν τη βία ως διέξοδο.
Η υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Άννα Ευθυμίου, υπογράμμισε τον κομβικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης στην πρόληψη, καθώς οι δήμοι είναι πιο κοντά στον πολίτη.
Στην εκδήλωση παρευρέθηκε και ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Φιλόθεος, τονίζοντας τη στήριξη της Εκκλησίας.
Τα αποτελέσματα της έρευνας συζήτησαν ειδικοί από διάφορους τομείς, ενώ χαιρετισμούς απηύθυναν εκπρόσωποι της Περιφέρειας, του Δήμου Θεσσαλονίκης και της ΕΕΤΑΑ. Την εκδήλωση παρακολούθησαν και μαθητές Α' Λυκείου του ΓΕΛ Ευκαρπίας.
