Σε κρίσιμο σημείο εισέρχονται οι παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν στη Νέα Υόρκη. Οι δύο πλευρές διερευνούν μια σταδιακή συμφωνία που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποκλιμάκωση του πολέμου και να επαναφέρει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.

Σύμφωνα με πηγές του Reuters, το βασικό σενάριο προβλέπει ότι η Τεχεράνη θα επιτρέψει την επαναλειτουργία της στρατηγικής θαλάσσιας οδού, ενώ η Ουάσινγκτον θα προχωρήσει σε άρση του οικονομικού αποκλεισμού του Ιράν. Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης το ενδεχόμενο πρόσβασης της Τεχεράνης σε δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία.

Αυτή η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά, καθώς τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς μεταφοράς πετρελαίου. Παράλληλα, το άνοιγμά τους θα μπορούσε να περιορίσει μέρος της πίεσης που έχει δημιουργηθεί στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Το Ορμούζ ως κεντρικό διαπραγματευτικό χαρτί

Τα Στενά του Ορμούζ έχουν μετατραπεί στο κεντρικό σημείο της διαπραγμάτευσης μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.

Το Ιράν επιδιώκει την άρση του αμερικανικού οικονομικού αποκλεισμού, ο οποίος έχει περιορίσει σημαντικά τις δυνατότητες της ιρανικής οικονομίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν την αποκατάσταση της ελεύθερης διέλευσης πλοίων από τη στρατηγική θαλάσσια οδό.

Ιρανός ανώτερος αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι ένας τρόπος για να ξεπεραστεί το αδιέξοδο θα ήταν η επίλυση της κρίσης σε στάδια, με πρώτο βήμα τον τερματισμό του αποκλεισμού και το άνοιγμα του Ορμούζ.

Η Τεχεράνη έχει ήδη δηλώσει ότι υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις μπορεί να επαναφέρει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά μέσα σε επτά ημέρες. Η πρόταση έχει μεταφερθεί στην αμερικανική πλευρά μέσω διαμεσολαβητών και συνδέεται με την απαίτηση για αποκλιμάκωση της αμερικανικής στρατιωτικής πίεσης και άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.

Ωστόσο, το βασικό εμπόδιο παραμένει η αμοιβαία δυσπιστία. Καμία από τις δύο πλευρές δεν θέλει να κάνει πρώτη την παραχώρηση που θα μπορούσε να περιορίσει τη διαπραγματευτική της ισχύ.

Δύσκολες ισορροπίες και προηγούμενες αποτυχίες

Το ενδεχόμενο μιας νέας προσωρινής διευθέτησης δημιουργεί ένα ακόμη πρόβλημα για τους διαπραγματευτές.

Μια προηγούμενη συμφωνία που είχε επιτευχθεί τον Ιούνιο και συνδεόταν με την παράταση της εκεχειρίας, κατέρρευσε στις αρχές Ιουλίου. Ως αποτέλεσμα, το ζήτημα πλέον δεν είναι μόνο η διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου, αλλά και η δημιουργία μηχανισμών που θα μπορούν να εξασφαλίσουν ότι οι εκατέρωθεν παραχωρήσεις θα έχουν επαρκή διάρκεια.

Η Τεχεράνη έχει δείξει κάποια ευελιξία στο ζήτημα των τελών διέλευσης. Περιφερειακές πηγές ανέφεραν ότι το Ιράν θα μπορούσε να αποσύρει το θέμα από την κύρια συμφωνία και να το μεταφέρει σε ξεχωριστό παράρτημα, καθώς η άρση του αποκλεισμού έχει καταστεί πιο επείγουσα προτεραιότητα.

Τα κράτη του Κόλπου έχουν απορρίψει την ιδέα επιβολής τελών διέλευσης. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οποιαδήποτε σχετική διευθέτηση θα ήταν προσωρινή και δεν θα σήμαινε επίσημη εγκατάλειψη της θέσης της Τεχεράνης για τον διοικητικό έλεγχο της θαλάσσιας οδού.

Το ζήτημα του ελέγχου του Ορμούζ παραμένει επομένως διαφορετικό από το ζήτημα των διοδίων. Πηγές που επικαλείται το Reuters αναφέρουν ότι η Τεχεράνη μπορεί να εμφανίζεται διατεθειμένη να αναβάλει το θέμα των τελών, χωρίς όμως να εγκαταλείπει τη θέση της για τον διοικητικό έλεγχο των Στενών.

Ο παράγοντας Τραμπ και οι ενδιάμεσες εκλογές

Σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις αναμένεται να διαδραματίσει και το πολιτικό χρονοδιάγραμμα στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι πιστεύει πως Ουάσινγκτον και Τεχεράνη μπορούν να καταλήξουν σε συμφωνία. Στις 22 Σεπτεμβρίου ανέφερε ότι οι συνομιλίες συνεχίζονται και εξέφρασε την εκτίμηση ότι τελικά θα υπάρξει διευθέτηση. Παράλληλα, έχει διατηρήσει ως βασική προϋπόθεση ότι το Ιράν δεν θα πρέπει να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.

Ο πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής Ντένις Ρος εκτίμησε ότι οι δύο πλευρές μπορεί να έχουν λόγους να επιδιώξουν μια συμφωνία πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο, η επαναλειτουργία του Ορμούζ θα μπορούσε να συμβάλει στην αποκλιμάκωση της έντασης στον Περσικό Κόλπο και να επηρεάσει τις διεθνείς τιμές πετρελαίου.

Η συζήτηση έχει άμεση οικονομική διάσταση και για τις ΗΠΑ, καθώς οι τιμές των καυσίμων αποτελούν πολιτικά ευαίσθητο ζήτημα ενόψει της εκλογικής αναμέτρησης.

Οικονομική πίεση στο Ιράν και αμερικανικές κυρώσεις

Η Ουάσινγκτον έχει εντείνει την οικονομική πίεση στην Τεχεράνη μέσω νέων κυρώσεων, σε μια προσπάθεια να περιορίσει τις οικονομικές πηγές που στηρίζουν την ιρανική κυβέρνηση και τους Φρουρούς της Επανάστασης.

Στο στόχαστρο έχουν βρεθεί και οι εναπομείνασες εμπορικές αεροπορικές εταιρείες του Ιράν, καθώς και δίκτυα που τις υποστηρίζουν. Παράλληλα, οι περιορισμοί στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου πλήττουν μια από τις σημαντικότερες πηγές συναλλάγματος της χώρας.

Από την πλευρά της, η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι ο οικονομικός αποκλεισμός και η στρατιωτική πίεση χρησιμοποιούνται από την Ουάσινγκτον ως εργαλεία εξαναγκασμού. Παράλληλα, Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε ότι η χώρα προετοιμάζεται και για το ενδεχόμενο νέας στρατιωτικής αναμέτρησης.

Η αντίφαση αυτή βρίσκεται στην καρδιά των διαπραγματεύσεων. Το Ιράν αναζητά οικονομική ανακούφιση πριν από σημαντικές παραχωρήσεις, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να αξιοποιήσουν την οικονομική πίεση ώστε να εξασφαλίσουν ανταλλάγματα.

Οι χώρες του Κόλπου ζητούν ελεύθερη ναυσιπλοΐα

Στη δύσκολη εξίσωση προστίθενται οι χώρες του Κόλπου, οι οποίες επιδιώκουν να αποφύγουν την επέκταση της σύγκρουσης και ταυτόχρονα απορρίπτουν οποιοδήποτε μόνιμο καθεστώς ιρανικού ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ.

Κατά τη διάρκεια ξεχωριστής συνάντησης με τον Τραμπ στη Νέα Υόρκη, οι ηγέτες των κρατών του Κόλπου ζήτησαν μεγαλύτερη σαφήνεια για τον τελικό στόχο της αμερικανικής εκστρατείας πίεσης και για το ενδεχόμενο επανέναρξης στρατιωτικών επιχειρήσεων σε περίπτωση που η Τεχεράνη αρνηθεί να επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις.

Οι ίδιες χώρες έχουν ταυτόχρονα πιέσει για αποκλιμάκωση και πολιτική λύση, καθώς η διεύρυνση της σύγκρουσης θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα την ασφάλεια και την οικονομική σταθερότητα ολόκληρης της περιοχής.

Στο ευρύτερο γεωπολιτικό κάδρο βρίσκεται και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, η στρατηγική θαλάσσια δίοδος που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν. Η σύνδεση των δύο θαλάσσιων περασμάτων ενισχύει τη σημασία των εξελίξεων για το παγκόσμιο εμπόριο και τις ενεργειακές μεταφορές.

Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν Ουάσινγκτον και Τεχεράνη μπορούν να μετατρέψουν την αμοιβαία πίεση σε μια λειτουργική συμφωνία. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες το ζητούμενο είναι η αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας και η επίτευξη ευρύτερων δεσμεύσεων από το Ιράν. Για την Τεχεράνη προτεραιότητα αποτελεί η άρση της οικονομικής πίεσης και η εξασφάλιση συγκεκριμένων ανταλλαγμάτων.

Το Ορμούζ βρίσκεται έτσι στο κέντρο μιας διαπραγμάτευσης με συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα των δύο χωρών. Η επαναλειτουργία του θα επηρέαζε τις θαλάσσιες μεταφορές, τις ενεργειακές αγορές και τις οικονομίες των χωρών του Κόλπου, ενώ μια αποτυχία των συνομιλιών θα άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας κλιμάκωσης.