Η Μαύρη Θάλασσα, μια από τις κύριες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου σιτηρών και σημαντική πηγή απασχόλησης για τον στόλο ξηρού φορτίου, αντιμετωπίζει μία από τις μεγαλύτερες συρρικνώσεις φορτίων των τελευταίων ετών.
Σύμφωνα με την τελευταία εβδομαδιαία έκθεση της Allied QuantumSea, οι προσεγγίσεις πλοίων μεταφοράς σιτηρών στα ουκρανικά λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας μειώθηκαν κατά 92% τον Αύγουστο σε σχέση με τον Ιούλιο. Παράλληλα, οι ρωσικές αποστολές σιτηρών και οσπρίων το πρώτο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου περιορίστηκαν στους μόλις 418.000 τόνους, καταγράφοντας μείωση 82,6% σε ετήσια βάση.
Η έκθεση, με στοιχεία έως τις 18 Σεπτεμβρίου 2026, εξετάζει κατά πόσο η απώλεια φορτίων από τη Μαύρη Θάλασσα μπορεί να αντισταθμιστεί από τη στροφή προς τη Βαλτική και τον Δούναβη. Το συμπέρασμα των αναλυτών είναι ότι, παρά την κινητοποίηση νέων διαδρομών, το χάσμα παραμένει μεγάλο.
«Η κλίμακα του καθιερωμένου ρωσικού εμπορίου μέσω του Νότου παραμένει ο βασικός περιορισμός για την εκτροπή των φορτίων», επισημαίνουν οι αναλυτές της Allied QuantumSea. Σημειώνουν ότι τα ρωσικά λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας και της Αζοφικής διακίνησαν περίπου 46,3 εκατ. τόνους από τον Ιούλιο του 2025 έως τον Ιούνιο του 2026, έναντι μόλις 1 εκατ. τόνων από τα λιμάνια της Βαλτικής.
Απώλεια 10,2 εκατ. τόνων
Το μέγεθος της ανατροπής γίνεται ακόμη πιο εμφανές στις εκτιμήσεις για το τρίμηνο Ιουλίου-Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με στοιχεία της Allied QuantumSea από τη SovEcon, οι συνδυασμένες εξαγωγές σιταριού Ρωσίας και Ουκρανίας προβλέπονται στα 8 εκατ. τόνους. Το αντίστοιχο διάστημα του 2025 ήταν 16,2 εκατ. τόνοι και ο πενταετής μέσος όρος 18,2 εκατ. τόνοι.
Πρόκειται για έλλειμμα περίπου 10,2 εκατ. τόνων έναντι του μέσου όρου της τελευταίας πενταετίας και για τη χαμηλότερη επίδοση περιόδου Ιουλίου-Σεπτεμβρίου από το 2010-2011. Ειδικότερα, οι ρωσικές εξαγωγές εκτιμώνται σε 5,4 εκατ. τόνους, μειωμένες κατά 53% σε ετήσια βάση, και οι ουκρανικές σε 2,6 εκατ. τόνους, έναντι 4,7 εκατ. πέρυσι.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι αριθμοί πρέπει να διαβάζονται προσεκτικά: «Πρόκειται για προβλέψεις εξαγωγών ανά χώρα και όχι για μέτρηση φορτίων που μεταφέρονται αποκλειστικά μέσω των λιμένων της Μαύρης Θάλασσας».
Η Βαλτική δεν καλύπτει το κενό
Η Ρωσία επιχειρεί ήδη να μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών της προς βορρά. Το πρώτο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου, το Ust-Luga διακίνησε 176.800 τόνους και το Vysotsk 95.000 τόνους. Συνολικά έφτασαν τους 271.800 τόνους, αντιπροσωπεύοντας το 65% των καταγεγραμμένων ρωσικών αποστολών σιτηρών και οσπρίων της περιόδου.
Ωστόσο, τα μεγέθη δείχνουν πόσο δύσκολο είναι να αντικατασταθεί η Μαύρη Θάλασσα. Η εκτιμώμενη ετήσια δυναμικότητα των ρωσικών λιμένων της Βαλτικής ήταν έως 7 εκατ. τόνοι στα τέλη Αυγούστου, ποσότητα που αντιστοιχεί μόλις στο 15,1% της διακίνησης του νότιου συστήματος κατά την προηγούμενη περίοδο.
Ταυτόχρονα, η πίεση μεταφέρεται στην ενδοχώρα. Τα αιτήματα σιδηροδρομικής μεταφοράς προς τα λιμάνια της Βαλτικής είχαν φτάσει τα 5 εκατ. τόνους έως τις 18 Αυγούστου, έναντι 6 εκατ. τόνων για Novorossiysk και Tuapse. Όπως διευκρινίζει η Allied QuantumSea, αυτά αποτελούν προγραμματισμένες μετακινήσεις φορτίων και όχι ολοκληρωμένες εξαγωγές.
Παράλληλα, ρωσικές εταιρείες προχωρούν στη μετατροπή εγκαταστάσεων λιπασμάτων και άνθρακα σε Ust-Luga, Αγία Πετρούπολη και Murmansk, ώστε να μπορούν να εξυπηρετήσουν εξαγωγές σιτηρών. Αυτό σημαίνει ότι η δυναμικότητα της βόρειας διαδρομής μπορεί σταδιακά να αυξηθεί.
Η Ουκρανία, από την πλευρά της, στρέφει φορτία προς τον Δούναβη, όμως και εκεί εμφανίζονται προβλήματα χωρητικότητας και κίνδυνοι ασφαλείας. «Τα στοιχεία δείχνουν διαφορετικές διαδρομές για το εμπόριο που εκτοπίζεται και όχι μία ενιαία εναλλακτική λύση που θα μπορούσε να αντικαταστήσει το σύστημα φόρτωσης της Μαύρης Θάλασσας», συνοψίζουν οι αναλυτές.
Για τη ναυλαγορά ξηρού φορτίου, αυτή είναι και η ουσία της έκθεσης: η αναδιάταξη των ροών μπορεί να δημιουργεί νέες διαδρομές και διαφορετικά τονο-μίλια, όμως προς το παρόν πραγματοποιείται πάνω σε πολύ μικρότερη βάση συνολικού εξαγωγικού όγκου. Η Βαλτική και ο Δούναβης λειτουργούν ως βαλβίδες εκτόνωσης, όχι ακόμη ως πλήρες υποκατάστατο της Μαύρης Θάλασσας.
