Αλλάζουν οι περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί στις πλαστικές φιάλες, καθώς η ευρωπαϊκή προσπάθεια περιορισμού του greenwashing φέρνει αυστηρότερο έλεγχο στη διατύπωση των μηνυμάτων ανακύκλωσης, στη χρήση πράσινων συμβόλων και στο κατά πόσο τα ποσοστά ανακυκλωμένου υλικού αφορούν ολόκληρη τη συσκευασία.

Η εξέλιξη αφορά άμεσα και την ελληνική αγορά, όπου τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat καταγράφουν ποσοστό ανακύκλωσης πλαστικών συσκευασιών 33,5%, σημαντικά χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 42,4%.

Πρόσφατα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την ολοκλήρωση συντονισμένης διαδικασίας με μεγάλες επιχειρήσεις εμφιάλωσης, οι οποίες δεσμεύτηκαν να τροποποιήσουν συγκεκριμένους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς στις πλαστικές φιάλες και στην ψηφιακή εμπορική τους επικοινωνία.

Η παρέμβαση ακολούθησε καταγγελίες ευρωπαϊκών οργανώσεων καταναλωτών σχετικά με την παρουσίαση της ανακυκλωσιμότητας και του ανακυκλωμένου περιεχομένου των συσκευασιών, ενώ η Κομισιόν έχει ήδη ανακοινώσει ότι οι αρμόδιες εθνικές αρχές θα εξετάσουν αντίστοιχες πρακτικές και άλλων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην ενιαία αγορά.

Η εξέλιξη συμπίπτει με τη δημοσίευση νέων ευρωπαϊκών στοιχείων για τα απόβλητα συσκευασίας, τα οποία αποτυπώνουν την απόσταση που εξακολουθεί να χωρίζει την παραγωγή πλαστικών απορριμμάτων από την πραγματική ανακύκλωσή τους.

Τι αλλάζει στους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς των συσκευασιών

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την ένδειξη «100% ανακυκλωμένο πλαστικό», η οποία χρησιμοποιείται σε συσκευασίες ποτών και μπορεί να δημιουργεί την εντύπωση ότι όλα τα επιμέρους τμήματά τους έχουν κατασκευαστεί από ανακυκλωμένο υλικό. Στην πράξη, το ποσοστό αυτό ενδέχεται να αφορά μόνο το σώμα της φιάλης, χωρίς να περιλαμβάνει το καπάκι και την ετικέτα.

Στο πλαίσιο των δεσμεύσεων που ανακοίνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι σχετικές εξαιρέσεις πρέπει να αναγράφονται με σαφήνεια δίπλα στον κύριο ισχυρισμό και με το ίδιο μέγεθος γραμματοσειράς, ώστε ο καταναλωτής να μπορεί να αντιληφθεί ποιο ακριβώς μέρος της συσκευασίας περιέχει ανακυκλωμένο πλαστικό.

Αλλαγές προβλέπονται και σε μηνύματα που προτρέπουν τον καταναλωτή να ανακυκλώσει ξανά μια φιάλη, καθώς τέτοιες διατυπώσεις μπορούν να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι το υλικό έχει ήδη περάσει από προηγούμενο κύκλο ανακύκλωσης και ότι θα χρησιμοποιηθεί οπωσδήποτε για την παραγωγή νέας φιάλης.

Οι επιχειρήσεις μπορούν να συνεχίσουν να ενθαρρύνουν την ανακύκλωση, αποφεύγοντας όμως μηνύματα που παρουσιάζουν ως δεδομένη την επαναλαμβανόμενη αξιοποίηση του ίδιου υλικού.

Οι δεσμεύσεις επεκτείνονται στη συνολική εικόνα των προϊόντων, καθώς η χρήση πράσινων χρωμάτων, συμβόλων και περιβαλλοντικών μηνυμάτων μπορεί, σε συνδυασμό με άλλους ισχυρισμούς, να δημιουργεί παραπλανητική εντύπωση για τα περιβαλλοντικά οφέλη μιας συσκευασίας.

Η ευρωπαϊκή παρέμβαση δεν απαγορεύει τη χρήση αναφορών σε ανακυκλωμένο υλικό ούτε επιβάλλει μια ενιαία νέα ετικέτα σε όλες τις πλαστικές φιάλες. Απαιτεί, στο πλαίσιο των συγκεκριμένων δεσμεύσεων, οι πληροφορίες που προβάλλονται να είναι ακριβείς και να μην αποκρύπτουν ουσιώδεις περιορισμούς.

Γιατί μια ανακυκλώσιμη φιάλη δεν καταλήγει απαραίτητα στην ανακύκλωση

Η δυνατότητα ανακύκλωσης μιας πλαστικής συσκευασίας εξαρτάται από τη σύνθεση και τον σχεδιασμό της, αλλά η πραγματική αξιοποίησή της προϋποθέτει να συλλεχθεί χωριστά, να διαχωριστεί από άλλα απόβλητα και να οδηγηθεί σε κατάλληλη εγκατάσταση επεξεργασίας.

Ακόμη και όταν μια φιάλη καταλήγει σε μονάδα ανακύκλωσης, το υλικό που ανακτάται δεν χρησιμοποιείται απαραίτητα για την κατασκευή νέας φιάλης, καθώς η ποιότητά του, οι τεχνικές προδιαγραφές και οι απαιτήσεις για υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα επηρεάζουν τις δυνατότητες επαναχρησιμοποίησής του στην παραγωγή.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται η Ευρωπαϊκή Οργάνωση Καταναλωτών BEUC, περίπου το 55% των φιαλών PET ανακυκλώνεται στην ΕΕ, ενώ η πιθανότητα το υλικό να επιστρέψει στην παραγωγή νέας φιάλης εκτιμάται περίπου στο 30%. Οι εκτιμήσεις αυτές αφορούν ειδικά τις φιάλες PET και δεν ταυτίζονται με τα νεότερα στατιστικά της Eurostat για το σύνολο των πλαστικών συσκευασιών.

Η Ελλάδα ανακυκλώνει το 33,5% των πλαστικών συσκευασιών

Στη χώρα μας, η πραγματική αποτελεσματικότητα της ανακύκλωσης αναδεικνύεται από τα νεότερα στοιχεία της Eurostat, που δημοσιεύθηκαν στις 22 Οκτωβρίου 2026 και αφορούν το έτος 2024.

Σύμφωνα με αυτά, η Ελλάδα ανακύκλωσε περίπου το 33,5% των πλαστικών αποβλήτων συσκευασίας, έναντι 42,4% στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καταγράφοντας υστέρηση 8,9 ποσοστιαίων μονάδων. Το ελληνικό ποσοστό παραμένει χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, παρά τη βελτίωση που είχε καταγραφεί σε σχέση με το 2023, όταν η ανακύκλωση πλαστικών συσκευασιών στη χώρα διαμορφωνόταν στο 32,7%.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το 2024 παρήχθησαν συνολικά 81,5 εκατ. τόνοι αποβλήτων συσκευασίας, από τους οποίους σχεδόν το ένα πέμπτο αφορούσε πλαστικά. Κάθε κάτοικος της ΕΕ παρήγαγε κατά μέσο όρο 35,9 κιλά αποβλήτων πλαστικής συσκευασίας, ενώ ανακυκλώθηκαν 15,3 κιλά.

Η σύγκριση σε βάθος δεκαετίας αποτυπώνει και τη δυσκολία περιορισμού των πλαστικών αποβλήτων, καθώς από το 2014 έως το 2024 η παραγόμενη ποσότητα αυξήθηκε κατά 6,1 κιλά ανά κάτοικο, ενώ η ανακυκλωμένη ποσότητα ενισχύθηκε κατά 3,4 κιλά.

Το σύστημα επιστροφής εγγύησης και οι στόχοι συλλογής

Η Ελλάδα καλείται παράλληλα να ενισχύσει τη χωριστή συλλογή πλαστικών φιαλών, με την ευρωπαϊκή νομοθεσία να προβλέπει στόχο 77% για το 2025 και 90% έως το 2029.

Για την επίτευξη των στόχων αυτών έχει προβλεφθεί η λειτουργία συστήματος επιστροφής εγγύησης, μέσω του οποίου ο καταναλωτής θα καταβάλλει πρόσθετο ποσό κατά την αγορά ενός εμφιαλωμένου προϊόντος και θα το λαμβάνει πίσω όταν επιστρέφει την άδεια συσκευασία σε κατάλληλο σημείο συλλογής.

Παρότι η έναρξη λειτουργίας του συστήματος είχε αρχικά προβλεφθεί για τον Ιανουάριο του 2023, η πανελλαδική εφαρμογή του εξακολουθεί να εκκρεμεί, γεγονός που δυσχεραίνει την ταχύτερη ανάπτυξη ενός οργανωμένου μηχανισμού επιστροφής και συλλογής φιαλών.

Στο μεταξύ, πριν από λίγες ημέρες αναρτήθηκαν στη Διαύγεια πράξεις του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης για την επικαιροποίηση της έρευνας προσδιορισμού του μεγέθους της αγοράς πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης, μεταξύ των οποίων και οι πλαστικές φιάλες ποτών, για τα έτη 2025 και 2026.

Η συγκεκριμένη διαδικασία αφορά τη συγκέντρωση και επικαιροποίηση στοιχείων για την αγορά και δεν αποτελεί ανακοίνωση νέων ποσοστών συλλογής ή ανακύκλωσης. Η διαθεσιμότητα αξιόπιστων δεδομένων για τις ποσότητες που διατίθενται στην αγορά αποτελεί, πάντως, απαραίτητη προϋπόθεση για την αξιολόγηση της προόδου έναντι των ευρωπαϊκών στόχων.

Οι νέοι ευρωπαϊκοί κανόνες και οι υποχρεώσεις των επιχειρήσεων

Οι αλλαγές στους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς εντάσσονται σε μια ευρύτερη αναμόρφωση του ευρωπαϊκού πλαισίου για τις συσκευασίες και την προστασία των καταναλωτών.

Από τις 27 Σεπτεμβρίου 2026 εφαρμόζονται οι κανόνες της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/825 για την ενδυνάμωση των καταναλωτών στην πράσινη μετάβαση, η οποία περιορίζει τη χρήση γενικών περιβαλλοντικών χαρακτηρισμών χωρίς επαρκή τεκμηρίωση και αντιμετωπίζει πρακτικές κατά τις οποίες ένα πλεονέκτημα που αφορά μέρος ενός προϊόντος παρουσιάζεται ως χαρακτηριστικό του συνόλου του.

Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2025/40 για τις συσκευασίες και τα απόβλητα συσκευασίας, που άρχισε να εφαρμόζεται στις 12 Αυγούστου 2026, εισάγει σταδιακά νέες απαιτήσεις για τον σχεδιασμό, την ανακυκλωσιμότητα και τη χρήση ανακυκλωμένων υλικών, με σημαντικούς στόχους για το 2030.

Για τις πλαστικές φιάλες ποτών ισχύουν ήδη ειδικές απαιτήσεις από την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα πλαστικά μίας χρήσης. Από την 1η Ιανουαρίου 2025, οι φιάλες PET χωρητικότητας έως τριών λίτρων πρέπει να περιέχουν τουλάχιστον 25% ανακυκλωμένο πλαστικό, ενώ από το 2030 προβλέπεται ελάχιστο ποσοστό 30% για τις πλαστικές φιάλες ποτών που εμπίπτουν στη σχετική ευρωπαϊκή απαίτηση, με ειδικότερες εθνικές προβλέψεις.

Πηγή: insider.gr