Στην Αθήνα φτάνει το βράδυ της Τρίτης ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών και σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, για μια επίσκεψη που αποκτά ιδιαίτερο γεωπολιτικό βάρος. Την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου θα έχει σειρά επαφών με την ελληνική πολιτική ηγεσία, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος εξελίσσεται ξανά σε πεδίο έντονων ανταγωνισμών.
Η επίσκεψη έχει μια ιδιαιτερότητα που δύσκολα περνά απαρατήρητη. Ο Ρούμπιο έρχεται στην Αθήνα, αλλά δεν θα μεταβεί στην Άγκυρα. Το ταξίδι του ξεκίνησε από το Ρέικιαβικ της Ισλανδίας και μετά την Ελλάδα επόμενος σταθμός του είναι η Λισαβόνα, στην Πορτογαλία, όπου θα αναχωρήσει το πρωί της Πέμπτης.
Η συγκυρία προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη σημασία στην παρουσία του στην ελληνική πρωτεύουσα. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρίσκονται σε μια περίοδο αυξημένης έντασης, κυρίως γύρω από ενεργειακά και γεωστρατηγικά ζητήματα, ενώ την ίδια ώρα η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διαχειριστεί ένα εξαιρετικά σύνθετο περιβάλλον από την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι τη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία.
Η επίσημη ατζέντα των συνομιλιών περιλαμβάνει αμυντική συνεργασία, περιφερειακή ασφάλεια και ενεργειακή ασφάλεια. Ο Ρούμπιο θα ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στον στρατηγικό διάλογο Ελλάδας και ΗΠΑ, θα συναντηθεί με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη και θα γίνει δεκτός από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.
Παράλληλα, κατά την επίσκεψή του αναμένεται να υπογραφούν δύο διμερείς συμφωνίες. Η μία αφορά τον πολιτισμό και η δεύτερη τη συνεργασία μεταξύ των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων και της Εθνοφρουράς της πολιτείας της Φλόριντα.
Η αμερικανική στρατηγική στην Ελλάδα και η σημασία της Σούδας και της Αλεξανδρούπολης
Στην κορυφή της ατζέντας βρίσκεται η συνολική αμυντική συνεργασία Ελλάδας και ΗΠΑ και, ειδικότερα, η λειτουργία των αμερικανικών εγκαταστάσεων στη χώρα στο πλαίσιο της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας, MDCA.
Για την Ουάσιγκτον, η Ελλάδα δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη σύμμαχο στο ΝΑΤΟ. Η γεωγραφική της θέση την καθιστά κρίσιμο κρίκο για την αμερικανική παρουσία στη νοτιοανατολική Ευρώπη, στα Βαλκάνια και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε αυτό το πλαίσιο, Σούδα και Αλεξανδρούπολη αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η πρώτη αποτελεί διαχρονικά στρατηγικό σημείο για τις αμερικανικές επιχειρησιακές ανάγκες στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η Αλεξανδρούπολη έχει αναδειχθεί σε σημαντικό κόμβο μεταφοράς στρατιωτικού υλικού και ενέργειας προς τη νοτιοανατολική Ευρώπη.
Στις συνομιλίες αναμένεται να εξεταστούν οι εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και η περιφερειακή συνεργασία μέσω του σχήματος 3+1, στο οποίο συμμετέχουν Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και ΗΠΑ.
Πρόκειται για ένα σχήμα που αποκτά μεγαλύτερη σημασία όσο η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται σε χώρο όπου συναντώνται η ενέργεια, η άμυνα, οι θαλάσσιες ζώνες και οι ευρύτεροι ανταγωνισμοί ισχύος.
Το LNG, ο Κάθετος Διάδρομος και το μεγάλο ενεργειακό παζλ
Εξίσου σημαντικό κεφάλαιο της επίσκεψης είναι η ενέργεια.
Η Ελλάδα επιχειρεί τα τελευταία χρόνια να ενισχύσει τον ρόλο της ως ενεργειακού κόμβου για τη νοτιοανατολική Ευρώπη, αξιοποιώντας τις υποδομές φυσικού αερίου, τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις και τη γεωγραφική της θέση.
Για την αμερικανική πλευρά, η Ελλάδα αποκτά ιδιαίτερη αξία και λόγω της προσπάθειας διεύρυνσης της παρουσίας του αμερικανικού LNG στις ευρωπαϊκές αγορές.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Κάθετος Διάδρομος βρίσκεται στο επίκεντρο. Η συγκεκριμένη ενεργειακή διαδρομή φιλοδοξεί να επιτρέψει τη διοχέτευση φυσικού αερίου από τον νότο προς τις αγορές της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, ενισχύοντας παράλληλα την προσπάθεια απεξάρτησης της Ευρώπης από τις ρωσικές ενεργειακές ροές.
Η γεωπολιτική διάσταση είναι προφανής. Όσο περισσότερες εναλλακτικές πηγές και διαδρομές διαθέτει η Ευρώπη, τόσο μεγαλύτερα είναι τα περιθώρια ενεργειακής ανεξαρτησίας της.
Και κάπου εδώ μπαίνει στο κάδρο ένα δεύτερο, εξαιρετικά ευαίσθητο έργο, ο Great Sea Interconnector, GSI, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου, με προοπτική επέκτασης και προς το Ισραήλ.
Η συγκεκριμένη προοπτική προσδίδει στο έργο πολύ μεγαλύτερη γεωστρατηγική αξία. Δεν πρόκειται πλέον μόνο για μια ενεργειακή υποδομή μεταξύ δύο κρατών. Η πιθανή σύνδεση με το Ισραήλ εντάσσει το έργο σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό ενεργειακής ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το GSI φέρνει ξανά στο προσκήνιο την Τουρκία
Το πρόβλημα για την Αθήνα είναι ότι ο GSI δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά ενεργειακό ζήτημα.
Οι τουρκικές αντιδράσεις και προκλήσεις γύρω από ενεργειακές και ερευνητικές δραστηριότητες στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν προσδώσει στο έργο σαφή ελληνοτουρκική διάσταση.
Έτσι, ένα από τα κρίσιμα ερωτήματα που αναμένεται να απασχολήσουν τις συνομιλίες Γεραπετρίτη και Ρούμπιο είναι το πόσο ενεργά είναι διατεθειμένη η Ουάσιγκτον να στηρίξει την υλοποίηση του GSI σε περίπτωση τουρκικής παρενόχλησης.
Αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της επίσκεψης.
Για την Αθήνα, δεν αρκεί μόνο μια γενική αμερικανική πολιτική στήριξη. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι σημαίνει αυτή η στήριξη στην πράξη, όταν ένα ενεργειακό έργο συναντά γεωπολιτικές αντιδράσεις και ενδεχόμενες επιχειρησιακές προκλήσεις.
Παράλληλα, η ελληνική πλευρά αναμένεται να παρουσιάσει στον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών τις θέσεις της για τις τουρκικές κινήσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Από την πλευρά της, η Ουάσιγκτον αναμένεται να επαναλάβει τη γνωστή θέση της υπέρ της επίλυσης των διαφορών με βάση το Διεθνές Δίκαιο.
Ωστόσο, δεν θα πρέπει να αναμένεται κάποια θεαματική αμερικανική παρέμβαση στις ελληνοτουρκικές διαφορές.
Οι ΗΠΑ παραδοσιακά επιχειρούν να διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας τόσο με την Αθήνα όσο και με την Άγκυρα και αποφεύγουν να εμφανίζονται ότι επιλέγουν πλευρά. Ταυτόχρονα όμως έχουν κάθε λόγο να αποτρέψουν μια νέα σοβαρή κρίση μεταξύ δύο συμμάχων του ΝΑΤΟ.
Και αυτό είναι το μεγάλο γεωπολιτικό στοίχημα.
Σε μια περιοχή όπου ενέργεια, ασφάλεια, Ισραήλ, Τουρκία, Ελλάδα και αμερικανική στρατιωτική παρουσία συναντώνται στο ίδιο γεωγραφικό σημείο, μια κρίση θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα πολύ μεγαλύτερα από μια διμερή ελληνοτουρκική διαφορά.
Ουκρανία, Μέση Ανατολή και Ισραήλ στο τραπέζι
Η ατζέντα της Αθήνας δεν περιορίζεται φυσικά στα ελληνοτουρκικά.
Οι εξελίξεις στην Ουκρανία, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή και η σχέση Ισραήλ και Τουρκίας αποτελούν ζητήματα που δύσκολα θα απουσιάσουν από τις συζητήσεις.
Η Ελλάδα έχει αποκτήσει για την Ουάσιγκτον έναν ρόλο που υπερβαίνει τα στενά όρια της διμερούς σχέσης. Η γεωγραφική της θέση επιτρέπει τη σύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με τα Βαλκάνια και την κεντρική Ευρώπη, ενώ οι υποδομές της μπορούν να εξυπηρετήσουν τόσο ενεργειακές όσο και στρατιωτικές ανάγκες.
Και αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί η επίσκεψη Ρούμπιο στην Αθήνα πραγματοποιείται τώρα.
Πίσω από τις επίσημες ανακοινώσεις για τον στρατηγικό διάλογο, την άμυνα και την ενέργεια υπάρχει ένα πολύ μεγαλύτερο γεωπολιτικό παζλ. Η Ουάσιγκτον θέλει μια σταθερή Ελλάδα, ασφαλείς ενεργειακές διαδρομές και περιορισμό των κινδύνων μιας νέας κρίσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα, από την άλλη, θέλει να μετατρέψει τον αναβαθμισμένο στρατηγικό της ρόλο σε ουσιαστική αμερικανική στήριξη, ιδιαίτερα στα ενεργειακά σχέδια και στις περιφερειακές ισορροπίες.
Το γεγονός ότι ο Μάρκο Ρούμπιο έρχεται στην Αθήνα χωρίς να περιλαμβάνει την Άγκυρα στο συγκεκριμένο ταξίδι δεν αποτελεί από μόνο του μήνυμα αλλαγής αμερικανικής πολιτικής. Είναι όμως μια λεπτομέρεια που, μέσα στη συγκεκριμένη συγκυρία, αποκτά ξεχωριστό ενδιαφέρον.
Και πλέον το βλέμμα στρέφεται στην Τετάρτη 7 Οκτωβρίου, όταν θα φανεί εάν πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις θα υπάρξουν και πιο συγκεκριμένα μηνύματα για την Ελλάδα, την Τουρκία, τον GSI και τον νέο ενεργειακό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου.
Πηγή: indicator.gr
