Η Ελλάδα είχε ανοίξει τη συζήτηση για την «ψηφιακή ενηλικίωση» πριν το ζήτημα της προστασίας των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποκτήσει τη σημερινή ευρωπαϊκή διάσταση.
Από την πρώτη πολιτική παρέμβαση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών πριν από περίπου δύο χρόνια, μέχρι την ανάπτυξη του Kids Wallet και την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το EU Kids Act, η συζήτηση μετακινήθηκε από το αν χρειάζεται ηλικιακό όριο στο πώς αυτό μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς νέους κινδύνους για τα προσωπικά δεδομένα.
Το επόμενο βήμα είναι η εθνική νομοθέτηση, με την κυβέρνηση να προωθεί την εφαρμογή του ορίου των 15 ετών από την 1η Ιανουαρίου 2027. Παράλληλα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο διαμορφώνεται πλαίσιο που προβλέπει διαφορετική προσέγγιση για τις ηλικίες 13 έως 15 ετών, με πρόσβαση σε ειδικά διαμορφωμένα περιβάλλοντα κοινωνικής δικτύωσης.
Η συνέντευξη στο ΑΠΕ-ΜΠΕ
Σε συνέντευξή του στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, με αφορμή την παρουσίαση –μαζί με τον υπουργό Επικρατείας Άκη Σκέρτσο– του νέου πλαισίου στο Υπουργικό Συμβούλιο, ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου περιγράφει τη διαδρομή από τις πρώτες ελληνικές πρωτοβουλίες μέχρι το ευρωπαϊκό πλαίσιο και εξηγεί γιατί η Ελλάδα επιλέγει να προχωρήσει τώρα.
Ο κ. Παπαστεργίου αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο θα γίνεται η επαλήθευση ηλικίας, επισημαίνοντας ότι το Kids Wallet δεν επιστρέφει την ημερομηνία γέννησης ή άλλα στοιχεία ταυτότητας, αλλά μόνο μια ένδειξη για το αν ο χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από το εκάστοτε ηλικιακό όριο.
Εξηγεί ακόμη γιατί θεωρεί ότι η ευθύνη δεν μπορεί να είναι ισομερώς κατανεμημένη μεταξύ πλατφορμών και γονέων, μιλά για την ανάγκη ενημέρωσης των οικογενειών και περιγράφει τις επιπτώσεις της εθιστικής σχεδίασης των ψηφιακών υπηρεσιών στα παιδιά.
«Ο ελέφαντας στο δωμάτιο»
Στη συνέντευξη στον Γιάννη Χατζηδοπαυλάκη, ο υπουργός υπενθυμίζει ότι η χώρα άνοιξε τη συζήτηση πριν από δύο χρόνια, όταν ο πρωθυπουργός μίλησε από το βήμα των Ηνωμένων Εθνών για την ανάγκη κοινής δράσης.
«Δεν ήταν εύκολη αυτή η διαδρομή. Χρειάστηκε στη συνέχεια να βγούμε στην Ευρώπη να συζητήσουμε και να παρουσιάσουμε τον τρόπο με τον οποίο εμείς φανταζόμασταν αυτά τα μέτρα», λέει χαρακτηριστικά.
Περίπου ενάμιση χρόνο πριν, η Ελλάδα παρουσίασε τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να λειτουργήσει ένας μηχανισμός επιβεβαίωσης ηλικίας, γιατί αυτό ήταν ο «ελέφαντας στο δωμάτιο»: ο ισχυρισμός των πλατφορμών ότι δεν μπορούσαν να είναι βέβαιες για την ηλικία ενός χρήστη. «Το Kids Wallet τόσο στην πρώτη του μορφή όσο και στην πιο πρόσφατη ήταν αυτή η απάντηση», σημειώνει.
Η ηλικία και το «13-15»
Κατά τον κ. Παπαστεργίου, δύο ήταν τα βασικά σημεία της ελληνικής προσέγγισης που επηρέασαν την ευρωπαϊκή συζήτηση: η ηλικία της ψηφιακής ενηλικίωσης, που προσδιορίστηκε στα 15 χρόνια, και η προσέγγιση για την επιβεβαίωση ηλικίας.
«Το Kids Wallet δεν επιστρέφει κανένα στοιχείο παρά μόνο αν ένας χρήστης ή ένα παιδί είναι πάνω ή κάτω από τα 12, τα 13 ή τα 15 ανάλογα με τα όρια που τελικά θα τεθούν», εξηγεί, σημειώνοντας ότι αυτή τη στιγμή φαίνεται πως το όριο είναι τα 15, με μια ενδιάμεση κλίμακα για τις ηλικίες 13 έως 15.
Διευκρινίζει τι σημαίνει αυτή η πρόβλεψη της Ευρώπης: από τα 13 μέχρι τα 15, τα παιδιά θα μπορούν να έχουν μια πρώτη επαφή με κάποια μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά όχι με όσα ισχύουν σήμερα. «Δεν δέχεται ούτε η Ευρώπη σε αυτή την πολύ ευαίσθητη ηλικία των παιδιών στο γυμνάσιο στην ουσία, να υπάρχουν social media, τα οποία θα έχουν εθιστικό περιεχόμενο», τονίζει.
Σύμφωνα με τον υπουργό, η ευρωπαϊκή πρόταση προβλέπει για τις ηλικίες 13 έως 15 κοινωνικά δίκτυα χωρίς προσωπικούς λογαριασμούς των παιδιών, με κλειδώματα για το βράδυ, μέγιστη χρήση μία ώρα την ημέρα και χωρίς ατελείωτο scrolling.
Γιατί νομοθετεί τώρα η Ελλάδα
Ο κ. Παπαστεργίου εξηγεί ότι η νομοθέτηση είναι αναγκαία, καθώς από την πρόθεση της Ευρώπης μέχρι την ευρωπαϊκή νομοθέτηση θα περάσουν αρκετοί μήνες. «Εμείς, θα πρέπει και μπορούμε –αυτό δεν απαγορεύεται από την Ευρώπη– να νομοθετήσουμε και μάλιστα να νομοθετήσουμε συμβατά με αυτά τα οποία η Ευρώπη είπε», αναφέρει.
Υπενθυμίζει ότι το σχέδιο ήταν να έρθει στη Βουλή τον Αύγουστο, αλλά μεσολάβησαν οι πληροφορίες για την επερχόμενη ευρωπαϊκή πρωτοβουλία.
«Από την 1η Ιανουαρίου του 2027 ξεκινάμε», δηλώνει, προσθέτοντας ότι παράλληλα η χώρα συμμετέχει πιο ενεργά, ώστε το EU Kids Act να καλύψει και τα social media και το κομμάτι της τεχνητής νοημοσύνης.
«Εκεί είναι πολύ επικίνδυνο, ένα παιδί να ρωτάει οτιδήποτε σε ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης και να παίρνει προφανώς οποιεσδήποτε απαντήσεις», προσθέτει.
Το «παράδειγμα της Αυστραλίας» και το στοίχημα της ενημέρωσης
Ως κριτήριο επιτυχίας ο υπουργός θέτει τρία πράγματα: τη νομοθέτηση, την ενημέρωση των γονέων και το να βοηθηθούν τα παιδιά να δουν τον πραγματικό κόσμο και όχι τον κόσμο μέσα από τα social media.
Αναφέρεται στο «παράδειγμα της Αυστραλίας», γιατί εκεί, όπως λέει, «δεν πήγε καλά», χωρίς ωστόσο να το θεωρεί απολύτως σωστή βάση. Επιμένει ότι χρειάζονται επιπλέον τεχνικά μέτρα σε σχέση με ό,τι νομοθετήθηκε στην Αυστραλία, καθώς οι τρόποι κλειδώματος θα μπορούσαν τεχνικά να παρακαμφθούν.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στον ρόλο των γονέων: «Αν δηλαδή ένας γονέας όταν μια πλατφόρμα ζητήσει επιβεβαίωση ηλικίας βάζει το δικό του κινητό ή τη δική του ταυτότητα τότε προφανώς έχουμε αποτύχει. Αυτό όμως, πρέπει να το εξηγήσουμε στους γονείς».
Ερωτηθείς για οργανωμένη καμπάνια ενημέρωσης, απαντά καταφατικά και σημειώνει ότι στο Υπουργικό Συμβούλιο επισημάνθηκε η σημασία επισκέψεων στα σχολεία, με συζητήσεις με δασκάλους, εκπαιδευτικούς και κυρίως με συλλόγους γονέων και κηδεμόνων. «Δεν είμαστε τεχνοφοβικοί», λέει, τονίζοντας ότι υπάρχει και ένας φυσικός κόσμος στον οποίο τα παιδιά πρέπει να μεγαλώσουν.
Γιατί δεν περιμένει το EU Kids Act
Ο υπουργός εκτιμά ότι το ευρωπαϊκό πλαίσιο θα κάνει περίπου 20 μήνες για να ψηφιστεί. «Μεριμνούμε και για την επόμενη γενιά παιδιών του δημοτικού και του γυμνασίου τα οποία θα είναι αβοήθητα μέσα σε ένα ψηφιακό τοπίο χωρίς ρύθμιση χωρίς καθοδήγηση», λέει, εξηγώντας ότι δεν υπάρχει λόγος να χαθούν 20 μήνες.
Σχετικά με το αν η ελληνική ρύθμιση είναι αυστηρότερη, απαντά ότι η ελληνική νομοθεσία θα προσαρμοστεί σε αυτά που περίπου λέει το EU Kids Act, χωρίς να υπάρχει κάτι «συγκλονιστικά διαφορετικό».
Διευκρινίζει ότι η Ευρώπη δεν λέει πως στα 13 ένα παιδί θα μπει στο Instagram όπως είναι σήμερα, αλλά ότι θα μπορεί να έχει πρόσβαση, με γονική συναίνεση, σε ειδικά διαμορφωμένα περιβάλλοντα, χωρίς συνεχές scrolling, όπου δεν θα επιτρέπεται σε έναν ξένο να στέλνει μηνύματα και δεν θα λειτουργεί το βράδυ.
Πώς επαληθεύεται η ηλικία χωρίς προσωπικά δεδομένα
Σύμφωνα με τον κ. Παπαστεργίου, οι πλατφόρμες έχουν το βάρος της αναζήτησης της πραγματικής ηλικίας και μπορούν να χρησιμοποιήσουν τους αλγορίθμους τους, οι οποίοι στις περισσότερες περιπτώσεις καταλαβαίνουν αν ένα προφίλ ανήκει σε ανήλικο. Όπου δεν υπάρχει εύλογη βεβαιότητα, μπορούν να χρησιμοποιήσουν το Kids Wallet.
«Το Kids Wallet ακολουθεί τις τεχνικές προδιαγραφές που έβγαλε η Ευρώπη και δεν επιστρέφει κανένα στοιχείο», λέει, εξηγώντας ότι επιστρέφει μόνο ένα σήμα για το αν ο χρήστης είναι πάνω ή κάτω από τα 15. «Δεν επιστρέφει καν την ημερομηνία γέννησης».
DSA και ΕΕΤΤ
Για τις πλατφόρμες που δεν έχουν έδρα στην Ελλάδα, ο υπουργός εξηγεί ότι τόσο η ευρωπαϊκή όσο και η ελληνική νομοθεσία βασίζονται στον Digital Services Act, που προβλέπει ήδη ποινές για τέτοιες παραβάσεις. Σημειώνει ότι τον προβληματίζει το πώς η διαδικασία των προστίμων θα έρθει πιο κοντά, κάτι που είναι υπό διερεύνηση.
Μέχρι τότε, ακολουθείται η διαδικασία του DSA: η ελληνική αρμόδια αρχή, η ΕΕΤΤ, αναφέρει το ζήτημα –για παράδειγμα της πρόσβασης ενός δεκατετράχρονου σε κάποιο μέσο κοινωνικής δικτύωσης– στην Ιρλανδία, όπου βρίσκεται η έδρα των περισσότερων εταιρειών, και από εκεί κινούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες.
Εθισμός και σχεδιαστικές πρακτικές
Ο κ. Παπαστεργίου παραδέχεται ότι το όριο ηλικίας από μόνο του δεν λύνει το ζήτημα του ψηφιακού εθισμού. «Για τα παιδιά αυτό δεν είναι δεδομένο. Είναι πολύ πιο εύπλαστοι αυτοί οι μηχανισμοί στο παιδικό μυαλό», λέει, αναφέροντας κινδύνους για τη μάθηση, την ανάπτυξη και την αυτοεκτίμηση, όπως το FOMO.
Καταλήγει ότι οι μεγάλοι πρέπει πρώτα να κοιταχτούν στον καθρέφτη: «Τα παιδιά μας, στην ουσία, εμάς βλέπουν και κάνουν αυτά τα οποία κάνουμε».
«Δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να είναι ίση» η ευθύνη
Ερωτηθείς αν η ευθύνη πλατφορμών και γονέων είναι ίδια, ο υπουργός απαντά κατηγορηματικά: «Δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να είναι ίσο. Δεν πρέπει οι γονείς να τρέχουν πίσω από τις πλατφόρμες προσπαθώντας να ασφαλίσουν τα κινητά των παιδιών τους απέναντι στις πλατφόρμες».
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο σχεδιασμός των πλατφορμών πρέπει να είναι ασφαλής για τα παιδιά. Στους γονείς αναγνωρίζει ένα μερίδιο ευθύνης, που αφορά τη στιγμή της επιβεβαίωσης ηλικίας: «Αν για παράδειγμα το παιδί τους πει “μπαμπά δώσε μου λίγο το κινητό για να ανοίξω το e-wallet να κάνω κάτι” και τελικά, το παιδί δείξει την ταυτότητα του πατέρα το παιχνίδι έχει χαθεί».
Κατά την άποψή του, οι γονείς έχουν μία και μόνη ευθύνη –ίσως και λίγο παραπάνω: να κάνουν μαζί την επιβεβαίωση ηλικίας όταν έρθει εκείνη η ώρα και να εξηγήσουν στα παιδιά τους «ότι η πραγματική ζωή είναι πιο όμορφη και μεγαλύτερη από ό,τι χωράει ένα smartphone».
Πηγή: powergame.gr
