Στο πρώτο μέρος, αναφερθήκαμε με λεπτομέρεια σε θέματα που, αν και δεν μοιάζουν δευτερεύοντα, έχουν σοβαρές επιπτώσεις. Η διεθνής παραμέληση της αγροτικής οικονομίας, κυρίως στις δυτικές χώρες, και η στροφή σε υπερεντατικές μορφές βιομηχανικού τύπου για πολλά χρόνια, οδήγησαν στη σταδιακή εγκατάλειψη της οικογενειακής αγροτικής παραγωγής. Αυτό το γεγονός δεν είναι εύκολο να προβλεφθεί από κανένα μοντέλο.

Αυτό το τίμημα πληρώνουμε σήμερα μέσω του πληθωρισμού. Οι νέοι εγκατέλειψαν τα χωράφια και τις στάνες, σε μια εποχή που η ζήτηση τους χρειάζεται περισσότερο λόγω των σύγχρονων διατροφικών τάσεων. Το Bloomberg αναφέρει πως η παγκόσμια αγροτιά "εκδικείται", με τόση σφοδρότητα που απειλεί να τινάξει τα κράτη στον αέρα.

Ελλείψεις σε πρώτες ύλες διατροφής θα οδηγήσουν σε αύξηση των τιμών τροφίμων, αύξηση των μισθών, περαιτέρω αύξηση των τιμών τροφίμων, πείνα σε κάποιες περιπτώσεις και τελικά επηρεασμό των κρατικών ομολόγων. Αυτά τα σενάρια, που πριν λίγα χρόνια θα θεωρούνταν υπερβολικά, σήμερα παρουσιάζονται από ένα από τα εγκυρότερα ειδησεογραφικά πρακτορεία, βασισμένα σε αναλύσεις αναγνωρισμένων οίκων.

Το βάρος των μεταποιημένων προϊόντων

Τα παραπάνω αποτελούν τη μισή αλήθεια για τα τρόφιμα στο τραπέζι μας.

Αφορούν τα μη μεταποιημένα τρόφιμα, η σημασία των οποίων φθίνει διαρκώς στο σύγχρονο τραπέζι παγκοσμίως, χωρίς όμως να σταματήσουν να μας εκπλήσσουν πληθωριστικά, όπως συνέβη φέτος τον χειμώνα.

Ποιος καταναλώνει πια το κλασικό ψωμί όπως πριν 20 ή 30 χρόνια; Πόσες νοικοκυρές δεν χρησιμοποιούν πληθώρα βοηθημάτων για να ετοιμάσουν το φαγητό; Πόσα νοικοκυριά βασίζονται, αν όχι αποκλειστικά, σε μεγάλο βαθμό σε έτοιμα ή προπαρασκευασμένα φαγητά;

Οι δείκτες των τιμών αγροτικών προϊόντων που δημοσιεύονται παγκοσμίως έχουν κάποια αξία, αλλά όχι αυτή που φαίνεται αρχικά.

Σταδιακά, τα τρόφιμα που έχουν υποστεί κάποια μορφή μεταποίησης "κλέβουν" τη δόξα από τα αγροτικά προϊόντα που είναι σχεδόν έτοιμα για κατανάλωση.

Από το χωράφι μέχρι το τραπέζι, μεσολαβούν πολλά επαγγέλματα, καθένα από τα οποία φροντίζει να έχει το μέγιστο δυνατό περιθώριο κέρδους.

Έτσι, το κόστος της αρχικής πρώτης ύλης που παράγεται στο χωράφι εμφανίζεται με μικρή συμμετοχή στην τελική τιμή.

Οι μεταφορείς επικαλούνται τα κεφάλαια για την αγορά φορτηγών, τους υψηλούς μισθούς των οδηγών, τις υψηλές τιμές του πετρελαίου κίνησης και τους υπερβολικούς κανονισμούς.

Οι μεταποιητές αναφέρονται στα πολλά γενικά έξοδα, τα κόστη έρευνας και ανάπτυξης, τις αυστηρές διαδικασίες παραγωγής και διανομής για ασφαλή προϊόντα.

Οι λιανοπωλητές επικαλούνται τα υψηλά έξοδα των καταστημάτων τους, τις φύρες και τα κέντρα διανομής.

Η πανταχού παρούσα κερδοσκοπία

Όλοι έχουν τους λόγους τους να διεκδικούν περισσότερα. Ωστόσο, στην αλυσίδα παραγωγής από το χωράφι στο ράφι, εμφανίζονται δύο φάσεις που είναι απολύτως ευάλωτες στην κερδοσκοπία: στην εμπορία αγροτικών προϊόντων, δηλαδή στα γνωστά χρηματιστήρια αγαθών, και όπου εμπλέκεται ενέργεια, δηλαδή στις μεταφορές, διανομές, συντήρηση και παραγωγή.

Η σύγκρουση των διατροφικών υπερδυνάμεων, Ρωσίας και Ουκρανίας, μας δίδαξε ότι η διεθνής κερδοσκοπία παραμονεύει και στα τρόφιμα.

Χωρίς να μας λείψει ένα σπυρί σιτάρι, κριθάρι, καλαμπόκι ή ένα λίτρο ηλιέλαιο (για όλα αυτά οι δύο χώρες είναι κυρίαρχες δυνάμεις στην παγκόσμια αγορά), οι τιμές εκτοξεύθηκαν 2 και 3 φορές, χαρίζοντας πλούσια κέρδη όχι τόσο στους φυσικούς συντελεστές της παραγωγής, αλλά σε όσους από ένα γραφείο πόνταραν σωστά σε ανόδους ή καθόδους τιμών.

Σήμερα, ενώ οι διεθνείς αγορές φυσικών προϊόντων (με ελάχιστες εξαιρέσεις όπως το βοδινό κρέας) έχουν υπερεπάρκεια αγαθών, οι αγρότες παγκοσμίως διαμαρτύρονται για τις χαμηλές τιμές των προϊόντων τους.

Πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, προσπαθούν με ενισχύσεις να βοηθήσουν το εισόδημά τους για να μην καταρρεύσουν.

Κάποιοι ανησυχούν ότι μια πιθανή αύξηση τιμών στα αγροτικά προϊόντα θα περάσει στα τρόφιμα και από εκεί σε ολόκληρη την οικονομία.

Θα έπρεπε να ανησυχούν ότι με τη μεγάλη αναταραχή στην αγροτική παραγωγή σε πολλά μέρη του κόσμου, όπως στην Ευρώπη και δευτερευόντως στη Βόρεια Αμερική, η ντόπια προσφορά προϊόντων θα λιγοστέψει, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη μεταποίηση που έχει στηθεί δίπλα της.

Οι πρώτες ύλες θα φτάσουν κάπως στην πόρτα των εργοστασίων, αλλά με τι κόστος και ποιες συνθήκες-προδιαγραφές; Όταν οι μεταφορές προϊόντων γίνονται ολοένα και πιο ακριβές, και όταν οι καταναλωτές είναι σήμερα πιο ευαισθητοποιημένοι στις συνθήκες παραγωγής προϊόντων (παιδική εργασία, ακατάλληλα φυτοφάρμακα, "food miles" κ.ά.), τότε η ανατροπή θα είναι ίσως πολύ μεγάλη, σχεδόν ανεξέλεγκτη.

Ανεξέλεγκτη από κοστολογική άποψη: εάν μια πρώτη ύλη έρχεται από την άλλη άκρη του κόσμου με πλοία που χρησιμοποιούν καθαρά καύσιμα, με ανάγκη για αναλύσεις και πιστοποιητικά σε πολλά στάδια της διαδικασίας, με διατροφικές επισημάνσεις και πολλά άλλα, τότε το κόστος των πρώτων υλών θα είναι μια μικρή σταγόνα στον ωκεανό.

Δικαιολογημένα, επενδυτές, κεντρικές τράπεζες και αναλυτές ανησυχούν για την πορεία των τιμών των τροφίμων. Ωστόσο, θα έπρεπε μάλλον να απαντήσουν πρώτα στην ερώτηση: μήπως είναι αργά για δάκρυα, ή πώς μας ξέφυγε κάτω από τη μύτη μας ένα τόσο θεμελιώδες θέμα, τα τρόφιμα και μάλιστα από την πηγή τους, το χωράφι, που κινδυνεύουν να ταράξουν το θεμέλιο του καπιταλισμού, την αγορά ομολόγων.

Τα συμπεράσματα είναι δικά σας.